Tesla rijdt sinds deze week in Austin met de Cybercab, een taxi zonder stuur en zonder pedalen waarin ook geen medewerker meer zit die kan ingrijpen. Volgens The New York Times gaat het om 45 voertuigen in Texas. De Cybercab werd bijna twee jaar geleden aangekondigd, biedt plaats aan twee inzittenden en heeft een kofferbak. Het toestel is niet te koop; Tesla rijdt er zelf mee. De bestaande robotaxidienst van het bedrijf gebruikt gewone Model Y’s, waar wel een medewerker in zit.
De toezichthouder greep binnen uren in
Wat dit nieuws groter maakt dan een uitbreiding van een taxidienst, gebeurde nog dezelfde week. Op vrijdag 4 september, uren nadat de eerste Cybercabs de weg op gingen, opende de Amerikaanse verkeersveiligheidsdienst NHTSA een onderzoek.
De vraag is niet of de auto goed rijdt, maar of hij überhaupt op de weg mag. De NHTSA gaat kijken naar de procedure en de technische gegevens waarop Tesla zich baseerde toen het de Cybercab goedkeurde.
Tesla heeft zichzelf goedgekeurd
Om te snappen waarom dat kan, moet je weten hoe de Amerikaanse regels werken. Anders dan in Europa bestaat er in de Verenigde Staten geen typegoedkeuring vooraf. Een fabrikant verklaart zelf dat zijn voertuig aan de federale veiligheidsnormen voldoet en zet het op de weg; de toezichthouder controleert achteraf.
Het probleem is dat die normen uit een tijd stammen waarin elk voertuig een bestuurder had. Er staan eisen in over de plaatsing van een stuur, over rempedalen en over de zitpositie van de bestuurder. Een fabrikant die een auto zonder die onderdelen wil bouwen, heeft twee wegen: hij vraagt de NHTSA om een ontheffing, of hij stelt zich op het standpunt dat die specifieke eisen op een voertuig zonder bestuurder simpelweg niet van toepassing zijn. Tesla koos het tweede en vroeg geen ontheffing aan.
Zoox deed precies hetzelfde en verloor vier jaar
Dat dit geen theoretische kwestie is, blijkt uit een eerdere zaak. Zoox, het robotaxibedrijf van Amazon, verklaarde in 2022 op dezelfde manier dat zijn taxi zonder stuur aan de normen voldeed. Ook toen opende de NHTSA een onderzoek.
Dat duurde tot dit jaar. Pas in 2026 kreeg Zoox een tijdelijke ontheffing en kon het een betaalde dienst in Las Vegas beginnen. Wie wil weten hoe lang dit soort kwesties kunnen lopen, heeft daarmee een bruikbare graadmeter.
Rijden zonder chauffeur is niet het nieuwe
In de berichtgeving raakt één onderscheid vaak zoek, en het is juist het onderscheid dat ertoe doet. Volledig zelfrijdende taxi’s zonder iemand achter het stuur rijden al enkele jaren rond in verschillende Amerikaanse steden, onder meer van Waymo, en ook in Austin.
Die voertuigen hebben alleen wél een stuur en pedalen, want het zijn omgebouwde gewone auto’s. Het nieuwe aan de Cybercab is dus niet dat er niemand stuurt, maar dat er niets meer is om mee te sturen. Dat verschil merk je als passagier nauwelijks, maar juridisch is het precies waar de hele discussie om draait.
Twee scholen als het om sensoren gaat
Er loopt onder deze discussie een technisch meningsverschil dat de moeite van het uitleggen waard is. Tesla werkt uitsluitend met camera’s en rekent erop dat software uit beelden genoeg kan afleiden, net zoals een mens dat met zijn ogen doet.
Waymo en de meeste andere partijen combineren camera’s met radar en lidar, een laser die afstanden rechtstreeks meet en die ook in het donker en bij tegenlicht blijft werken. Camera’s zijn veel goedkoper en daarmee beter op te schalen naar duizenden voertuigen; lidar levert informatie die je uit een beeld moet afleiden. Welke aanpak het wint, is met de openbaar beschikbare cijfers niet te zeggen, en beide kampen hebben inmiddels voertuigen op straat.
Zou zo’n auto hier mogen rijden?
Voor Nederlandse en Belgische lezers is dat de interessantste vraag, en het antwoord is niet simpelweg nee. Sinds 2022 bestaat er een Europese route: uitvoeringsverordening 2022/1426 maakt het mogelijk om een volledig geautomatiseerd voertuig van niveau vier een Europese typegoedkeuring te geven.
Die route is wel smal. Het gaat om kleine series, met een maximum van 1.500 voertuigen per type per jaar in de hele Unie, en het voertuig mag alleen rijden binnen een vooraf vastgelegd gebied of op een vaste route met een vast begin- en eindpunt. Waar Amerikaanse fabrikanten zichzelf goedkeuren en achteraf worden gecontroleerd, moet je hier vooraf langs een goedkeuringsinstantie. Dat is trager, maar het voorkomt ook precies de situatie die nu in Austin speelt.
In Nederland kan het al sinds 2019
Wat veel mensen niet weten, is dat Nederland op dit punt vroeg was. Op 1 juli 2019 trad de Experimenteerwet zelfrijdende auto’s in werking, waarmee een voertuig zonder iemand aan boord de openbare weg op mag.
Er hangen wel voorwaarden aan. Er moet een bestuurder op afstand zijn met een geldig rijbewijs, en de vergunning komt van de minister van Infrastructuur en Waterstaat nadat de RDW, de politie, de wegbeheerder en het onderzoeksinstituut SWOV ernaar hebben gekeken. De toestemming geldt bovendien alleen voor een bepaalde plek en een bepaalde periode, en de resultaten moeten terug naar de RDW.
En wie is er aansprakelijk als het misgaat
Zodra er geen bestuurder meer is, verschuift die vraag, en in Nederland is het antwoord minder onduidelijk dan je zou denken. Artikel 185 van de Wegenverkeerswet legt de aansprakelijkheid tegenover kwetsbare verkeersdeelnemers bij de eigenaar of houder van het motorrijtuig, ongeacht wie of wat er stuurde.
Daarnaast komt er iets bij. Lidstaten moeten uiterlijk op 9 december 2026 de nieuwe Europese richtlijn productaansprakelijkheid hebben ingevoerd, en daarin telt software uitdrukkelijk als product. Bij een auto waarvan de bestuurder software is, is dat geen theoretisch detail.
Wat dit voor Tesla-rijders hier betekent
Op de korte termijn niets, want de Cybercab is niet te koop en rijdt alleen in Austin. Wel is het goed om het verschil te zien met wat hier al mag. Wij schreven in april dat Full Self-Driving in Nederland is toegestaan, en dat is een systeem waarbij jij als bestuurder verantwoordelijk blijft en op elk moment moet kunnen ingrijpen.
Dat is iets fundamenteel anders dan een voertuig zonder stuur. De sprong die Tesla in Austin maakt, is precies de sprong van assistentie naar vervanging, en die stap moet in Europa langs een goedkeuringsinstantie voordat hij gezet mag worden.
Waar ze op letten
De komende maanden draaien om twee dingen. De eerste is of de NHTSA Tesla alsnog dwingt de ontheffingsroute te nemen, want dat zou de aantallen begrenzen en het tempo vertragen.
De tweede is of die 45 voertuigen er honderden worden en of Tesla naar andere steden gaat. Zolang het bij één stad en een handvol auto’s blijft, is dit een proef met publiek erbij. Pas bij opschaling wordt zichtbaar of het systeem ook buiten een zorgvuldig gekozen gebied standhoudt.
