X heeft zijn eigen betaaldienst X Money uitgerold in de Verenigde Staten. Betalende abonnees van X Premium en Premium+ krijgen als eersten toegang tot een digitale portemonnee waarmee je geld naar anderen kunt overmaken, met een Visa-kaart erbij en ondersteuning voor Apple Wallet. Het geld staat gestald bij het Amerikaanse Cross River Bank. Over een uitrol buiten de VS is niets bekend.
Het nieuws is op zichzelf niet spectaculair. Interessanter is waar het in past, want dit is de zoveelste keer dat Elon Musk een laag onder een bestaand product naar zich toe trekt.
Een cirkel van vijfentwintig jaar
Musk begon in 1999 een online bank die X.com heette. Die fuseerde met Confinity en werd PayPal, waarna hij als bestuurder aan de kant werd gezet en eBay het bedrijf in 2002 kocht. Vijftien jaar later kocht hij het domein X.com terug van PayPal, jaren voordat hij Twitter overnam.
X Money is dus geen nieuw idee. Het is dezelfde onderneming die hij een kwart eeuw geleden begon, nu met een socialemediaplatform van honderden miljoenen gebruikers eromheen in plaats van een website zonder publiek.
Het patroon: niet huren wat je kunt bezitten
Kijk je naar zijn bedrijven, dan valt op dat ze vooral aan elkaar leveren. SpaceX bouwt raketten en gebruikt die om de satellieten van zijn eigen Starlink in een baan te brengen, waarmee het grootste deel van de lanceringen naar een interne klant gaat. Tesla maakt niet alleen auto’s maar ook het laadnetwerk, de accucellen, de chips en inmiddels een humanoïde robot die in de eigen fabrieken moet werken. Zijn AI-bedrijf xAI bouwde een eigen datacenter en werd vorig jaar samengevoegd met X, waardoor model, rekenkracht, data en distributiekanaal onder één dak zitten. En The Boring Company graaft letterlijk de tunnels waar het vervoer doorheen moet.
De rode draad is steeds dezelfde: waar een ander bedrijf capaciteit zou inkopen, bouwt Musk die zelf. Dat maakt hem minder afhankelijk van leveranciers en toezichthouders, het drukt de kosten bij grote volumes en het geeft hem de tijdlijn in eigen hand.
Betalingen zijn in dat rijtje de ontbrekende schakel. Een app waarin je praat, kijkt en koopt maar waarbij het geld via een ander loopt, is niet af. Wie de betaling bezit, ziet de transacties, houdt gebruikers binnen en verdient aan iets wat losstaat van advertenties, waar X het sinds de overname moeilijk mee heeft.
Alleen bezit hij die laag hier juist niet
Daar zit meteen de zwakke plek in de vergelijking. Bij raketten en tunnels is de infrastructuur staal en beton, en dat kun je zelf bouwen. In het betalingsverkeer bestaat de infrastructuur uit vergunningen, toezicht en de bankvergunning zelf, en die kun je niet even nabouwen.
Het geld op een X Money-rekening staat dan ook niet bij X maar bij Cross River Bank, en de kaart loopt over het netwerk van Visa. X moest daarvoor bovendien in tientallen Amerikaanse staten een vergunning als geldtransactiekantoor aanvragen; begin vorig jaar ging het om achtendertig staten. Dat is precies het tegenovergestelde van het SpaceX-model: hier is Musk juist afhankelijk van partijen en regels die hij niet in de hand heeft.
Waar de kritiek zit
Die afhankelijkheid is ook waar de weerstand vandaan komt. Senator Elizabeth Warren, de hoogstgeplaatste Democraat in de bankencommissie van de Amerikaanse Senaat, stuurde Musk eerder een brief met bezwaren. Ze zette vraagtekens bij de belofte van maximaal 6% rente, terwijl de federale richtlijnen op 3,75% liggen, en wees erop dat Cross River Bank eerder is berispt om onveilige en oneerlijke leenpraktijken. Ook de manier waarop X wordt bestuurd en de problemen rond AI-dienst Grok noemde ze als reden voor zorg.
Dat zijn de bezwaren van één politicus en geen oordeel van een toezichthouder, maar ze raken wel het punt: bij een raket bepaalt de techniek of het werkt, bij een betaaldienst bepaalt het vertrouwen van toezichthouders of je mag beginnen.
Komt dit naar Nederland?
Voorlopig niet. X heeft niets aangekondigd over Europa, en om hier een betaaldienst aan te bieden is een aparte vergunning voor elektronisch geld nodig, met toezicht dat losstaat van de Amerikaanse licenties. Tel daarbij op dat de Europese Commissie een formeel onderzoek naar X is gestart in het kader van de Digital Services Act, en het is niet aannemelijk dat een Europese uitrol snel gaat.
Wat je hier voorlopig van merkt, is dus vooral het patroon zelf. Musk bouwt liever de weg dan de auto, en X Money is zijn poging om ook de laatste laag onder zijn platform in eigen hand te krijgen. Of dat lukt, hangt deze keer niet af van wat zijn ingenieurs kunnen, maar van wat toezichthouders hem toestaan.