Intel-topman Lip-Bu Tan zegt dat zijn bedrijf opnieuw naar de geheugenmarkt kijkt. In een aflevering van de TechSurge-podcast vertelt hij dat hij vroeger altijd afraadde in geheugen te investeren omdat het een commodity was, “maar nu is dat veranderd”. Intel werkt volgens hem aan nieuwe geheugenarchitecturen en ziet mogelijkheden om processor en geheugen te stapelen.
Dat klinkt als een koerswijziging, en op één punt is het dat ook. Maar twee dingen die in de berichtgeving door elkaar lopen, zijn de moeite waard om uit elkaar te trekken, want ze leiden tot verschillende conclusies.
Intel deed dit al, en stopte er bewust mee
Het combineren van processor en werkgeheugen op één package is bij Intel geen plan maar een afgeronde episode. Bij Lunar Lake, de laptopchip uit 2024, zat het LPDDR5X-geheugen gewoon op de package van de processor.
Intel noemde die aanpak vervolgens zelf uitdrukkelijk eenmalig en keerde bij Panther Lake en Nova Lake terug naar geheugen buiten de chip. De redenen waren financieel: Intel moest het geheugen zelf inkopen tegen slechtere prijzen dan grote pc-fabrikanten betalen, het op de package zetten kostte extra geld, en laptopmerken konden niet meer zelf kiezen hoeveel geheugen er in een model kwam.
Wie nu leest dat Intel processor en geheugen wil combineren, moet dus weten dat het bedrijf dat heeft gedaan en er om margeredenen mee is gestopt. Dat maakt het niet onmogelijk, maar het verlegt de vraag: wat is er sinds 2024 veranderd waardoor dezelfde rekensom nu wel uitkomt?
Wat Tan beschrijft is iets anders dan Lunar Lake
Het antwoord zit deels in de formulering. Tan heeft het over stapelen: “CPU and memory I think there’s a lot of way we can really do stacking together.” Dat is niet geheugen naast de processor op hetzelfde plaatje, maar geheugen bovenop het rekengedeelte.
Dat scheelt, want de winst van stapelen zit in afstand. Hoe korter de weg tussen rekenkern en geheugen, hoe minder energie er per bit verloren gaat en hoe minder de processor staat te wachten. Het is de techniek die in AI-versnellers al standaard is, waar geheugenstapels pal tegen de rekenchip aan zitten.
Dat is dus een grotere stap dan Lunar Lake was, en ook een duurdere. Het verklaart wel waarom Tan het in één adem noemt met het aannemen van een geheugenspecialist.
Die nieuwe man doet iets anders dan je zou denken
Seok-Hee Lee, voormalig topman van geheugenfabrikant SK hynix, kwam in juni bij Intel. In verschillende berichten staat dat hij aan geheugenproducten gaat werken. Dat is een verkorting van wat er is aangekondigd.
Lee leidt de afdeling geavanceerde verpakkingstechnologie van Intel Foundry, waar technieken als EMIB-T en HBI onder vallen. Dat is precies het vakgebied dat je nodig hebt om chips en geheugen aan elkaar te koppelen en op elkaar te stapelen. Iemand met die achtergrond aannemen zegt dus wél iets over de richting, maar niet dat Intel morgen een geheugenfabriek opent.
Blijft het x86 of gaat Intel om?
Bij dit nieuws klinkt de vraag of Intel hiermee de kant van Apple en Qualcomm op gaat, die geheugen ook naast hun processor plaatsen en met ARM-kernen werken.
Die twee dingen hebben minder met elkaar te maken dan het lijkt. Waar het geheugen zit, staat volledig los van welke instructieset de kernen begrijpen. Intel bewees dat zelf met Lunar Lake: geheugen op de package, en gewoon x86 erin. Andersom bestaan er ARM-servers waar het geheugen op reepjes naast de processor zit, precies zoals bij een gewone pc. Uit dit bericht valt over de instructieset dus niets af te leiden.
Dat de vraag zelf legitiem is, blijkt uit iets anders. AMD heeft inmiddels ongeveer een derde van de x86-servermarkt, en niet-x86-processors zijn goed voor bijna de helft van alle verkochte servers, doordat de grote cloudpartijen hun eigen ARM-chips ontwerpen. Tan zegt daarover dat Intel op sommige punten achterloopt en de architectuur wil overslaan in plaats van bijbenen.
De realistische route daarnaartoe loopt via de fabriek, niet via de instructieset. Intel Foundry wil chips maken voor anderen, en die anderen ontwerpen vaak ARM. Tegelijk verkoopt Intel juist toegang tot x86: het licenseerde onlangs Atom-achtige kernen aan een startup, inclusief de broncode van het ontwerp. Dat is het gedrag van een bedrijf dat x86 wil uitmelken, niet inruilen.
De geschiedenis is drie keer dezelfde
Intel begon in 1968 als geheugenfabrikant. Halverwege de jaren tachtig stapte het eruit toen Japanse fabrikanten de prijzen onderuit haalden, en het legde zich toe op processors. In 2015 volgde een nieuwe poging met 3D XPoint, samen met Micron, een geheugensoort tussen DRAM en flash in. Dat werd Optane, en in 2022 trok Intel de stekker eruit.
Twee keer was de reden dezelfde: geheugen is een markt waar de prijzen alle kanten op schieten en de marges dun zijn. Tans redenering is dat AI dat blijvend heeft veranderd. Dat kan kloppen, maar het is precies wat er bij elke geheugenhausse wordt gezegd, en de vorige keer dat Intel daarop inzette liep het uit op een afschrijving.
Waarom dit nu ter tafel komt
De timing is geen toeval, en hier zit de reden die het meest hout snijdt. Geheugen is dit jaar schaars en duur geworden, en dat duurt volgens de fabrikanten zelf tot minstens 2028.
Voor Intel is dat een existentieel probleem in plaats van een kostenpost. Is er geen geheugen, dan worden er geen pc’s gebouwd, en worden er dus ook geen Intel-processors verkocht. Zelf geheugen maken is dan geen nieuwe inkomstenbron maar een verzekering tegen stilstand. Dat is een fundamenteel andere motivatie dan in 1968 of 2015, en het is de sterkste reden om te denken dat het deze keer wél doorzet.
Wat je hiervan gaat merken
Op korte termijn niets. Tan zegt zelf dat Intel er nog niet klaar voor is om iets te onthullen, en een geheugenfabriek bouwen kost jaren en miljarden. Dit is een signaal over de richting van het bedrijf, geen aankondiging van een product.
Verwacht er dus vooral niet van dat het de huidige prijzen drukt. Als hier iets uit komt, staat het op zijn vroegst aan het eind van dit decennium in een winkel, en tegen die tijd is de markt waarschijnlijk weer een andere.
Wat je wel kunt meenemen bij je volgende aankoop: hoe verder geheugen in de processor kruipt, hoe minder je er later zelf aan kunt veranderen. Bij Lunar Lake-laptops was uitbreiden al onmogelijk. Koop je een apparaat waarvan het geheugen vastzit, neem dan meteen de ruimere variant, want bijkopen kan niet meer.