We gebruiken e-mail al tientallen jaren, maar vreemd genoeg werkt het toevoegen van een e-mailaccount op een nieuwe telefoon of computer nog vaak behoorlijk ouderwets. Microsoft 365 en Google Workspace laten zien hoe eenvoudig e-mail, contacten en agenda’s kunnen samenwerken. Dat maakt dat velen met plezier daar op overstappen en er niet graag weg willen. Zeker niet in deze veranderende wereld. Maar voor die ervaring hoef je helemaal niet afhankelijk te zijn van Amerikaanse techbedrijven. Met JMAP ontstaat een modern, open alternatief. Alleen werken de makers van onze favoriete mailprogramma’s nog niet allemaal mee. Onder anderen omdat ze zelf vaak veel verdienen aan het gesloten alternatief.
Waarom werkt een Microsoft-account zoveel gemakkelijker?
Wanneer je op een nieuwe laptop inlogt met je Microsoft 365-account, verschijnen niet alleen je e-mails. Ook je agenda, contacten en vaak allerlei andere zakelijke voorzieningen zijn meteen beschikbaar. Bij Google Workspace werkt dat vergelijkbaar. Je logt in en je persoonlijke werkomgeving komt mee. Dat is inmiddels zo vanzelfsprekend geworden dat je bijna zou vergeten dat gewone e-mailaccounts vaak heel anders werken.
Neem een mailbox die je bij een traditionele webhost hebt ondergebracht. Die werkt doorgaans prima voor het versturen en ontvangen van berichten. Maar zodra je dezelfde account ook voor je agenda en contacten wilt gebruiken, wordt het ingewikkelder.
Je moet verschillende instellingen invoeren, controleren welke apps samenwerken en soms zelfs afzonderlijke accounts toevoegen voor functies die eigenlijk bij elkaar horen. Dat verschil zit niet per se in de kwaliteit van de dienstverlening. Het komt vooral doordat veel traditionele maildiensten nog op oudere standaarden vertrouwen.
Met JMAP moet dat veranderen. En daarmee ontstaat ook een interessante mogelijkheid: dezelfde gebruiksvriendelijkheid aanbieden zonder dat je hele communicatieomgeving bij een Amerikaans technologiebedrijf hoeft te staan.
Wat is JMAP en waarom zou je het willen?
JMAP is een moderne, open standaard waarmee e-mailprogramma’s en maildiensten veel gemakkelijker met elkaar kunnen samenwerken. De belangrijkste voordelen voor de gebruiker zijn verrassend eenvoudig.
1. Minder gedoe bij het instellen
Het idee is dat je e-mailadres en een veilige aanmelding voldoende zijn om je communicatieomgeving te herkennen. Het mailprogramma kan vervolgens zelf ontdekken welke functies beschikbaar zijn. Geen zoektocht naar de juiste poortnummers, inkomende en uitgaande mailservers of aanvullende instellingen. Dat werkt natuurlijk alleen wanneer zowel je maildienst als je mailprogramma JMAP ondersteunen.
2. Je apparaten blijven beter op de hoogte
Je leest een e-mail op je telefoon, archiveert hem en opent vervolgens je laptop. Dan wil je daar niet opnieuw hetzelfde ongelezen bericht tegenkomen. JMAP is ontworpen om wijzigingen efficiënt tussen apparaten door te geven. Dat is niet alleen prettig bij gewone e-mail, maar ook bij gedeelde mailboxen waarin collega’s samenwerken.
3. Sneller weten wanneer er iets binnenkomt
Een mailprogramma hoeft niet voortdurend te controleren of er nieuwe berichten zijn. Met JMAP kan de maildienst wijzigingen direct doorgeven. Dat kan zorgen voor snellere meldingen en minder onnodige communicatie tussen je telefoon en de server. Of dat daadwerkelijk batterij bespaart, hangt ook af van het apparaat en de gebruikte app.
4. Mail, contacten en agenda’s kunnen beter samenwerken
Misschien is dit uiteindelijk het belangrijkste voordeel. JMAP begint bij e-mail, maar omvat inmiddels ook een standaard voor contacten. Voor agenda’s wordt eveneens aan een standaard gewerkt. Daardoor ontstaat de mogelijkheid om een complete communicatieomgeving aan te bieden zonder daarvoor het protocol van Microsoft of de API’s van Google nodig te hebben. Dat betekent niet dat iedere JMAP-maildienst automatisch al die functies aanbiedt. Maar de basis om ze goed te laten samenwerken is er.
Waarom gebruiken we dan nog IMAP?
De meeste gewone mailboxen werken met IMAP. Dat is een systeem dat al sinds de vorige eeuw wordt gebruikt om e-mails tussen een mailserver en je apparaten te synchroniseren. IMAP is zeker niet slecht. Het is betrouwbaar, breed ondersteund en in de loop der jaren flink uitgebreid.
Maar het is vooral ontwikkeld voor e-mail. Voor agenda’s en contacten zijn meestal aanvullende oplossingen nodig. Daardoor krijg je bij gewone hosting vaak niet dezelfde samenhang die je van Microsoft 365 of Google Workspace gewend bent.
JMAP is ontworpen met moderne verwachtingen in gedachten. Niet alleen berichten ophalen, maar een complete mailomgeving soepel laten samenwerken met verschillende apps en apparaten. En juist dat maakt de standaard interessant voor onafhankelijke aanbieders, waaronder Europese partijen die hun klanten meer controle over hun eigen gegevens willen geven.
Windows en Android: er begint iets te bewegen
Op Windows is het beeld gemengd. Het bekende Microsoft Outlook ondersteunt nog geen JMAP voor gewone externe mailaccounts. Wie een JMAP-mailbox in Outlook gebruikt, valt daardoor meestal terug op IMAP.
Er zijn wel alternatieve mailprogramma’s die de nieuwe standaard ondersteunen. Alleen zijn die bij het grote publiek nog nauwelijks bekend. Op Android begint meer beweging te ontstaan. Er bestaan inmiddels JMAP-mailapps die rechtstreeks met moderne mailservers samenwerken. Dat levert mogelijkheden op die bij traditionele mailapps niet altijd beschikbaar zijn, waaronder rechtstreekse meldingen wanneer er nieuwe berichten binnenkomen.
Toch loopt ook Android achter op de mogelijkheden van de standaard. De populaire Gmail-app ondersteunt voor externe accounts nog geen JMAP. En Thunderbird onderzoekt ondersteuning, maar biedt die nog niet als vanzelfsprekende standaardoptie.
Er is dus keuze, maar gebruikers moeten die vaak actief opzoeken. Dat is opvallend, want juist open standaarden maken het mogelijk om zelf te kiezen waar je gegevens worden opgeslagen, zonder dat je daarvoor ook verplicht de software van die aanbieder moet gebruiken.
Apple: waarom blijft Mail achter?
Bij Apple is de situatie opvallend. Apple heeft met Mail een van de bekendste mailprogramma’s ter wereld. Op macOS, iPhone en iPad is de app al aanwezig wanneer je het apparaat koopt. Toch kun je er geen gewone JMAP-account aan toevoegen.
Dat betekent dat gebruikers van moderne, onafhankelijke maildiensten nog steeds zijn aangewezen op de oudere manieren om e-mail te synchroniseren. Vooral op de iPhone is dat jammer. Een interessante mogelijkheid van JMAP is namelijk dat een mailserver meteen kan doorgeven wanneer er nieuwe mail beschikbaar is. Een apparaat hoeft dus niet voortdurend te vragen of er misschien iets veranderd is.
Op Android kunnen gespecialiseerde mailapps die mogelijkheid rechtstreeks benutten. Op de iPhone ligt dat ingewikkelder. Apple bepaalt wanneer apps op de achtergrond actief mogen zijn en hoe meldingen betrouwbaar bij gebruikers terechtkomen. Voor die meldingen maken ontwikkelaars doorgaans gebruik van Apples eigen pushinfrastructuur.
JMAP kan op zichzelf met verschillende manieren van meldingen omgaan, maar geeft een iPhone-app niet automatisch toestemming om permanent op de achtergrond met een mailserver verbonden te blijven. Dat is een beperking die niet zozeer voortkomt uit de mogelijkheden van e-mail, maar uit de keuzes van het besturingssysteem. Er is overigens geen overtuigend bewijs dat Apple JMAP bewust buiten de deur houdt om zijn eigen pushdienst te beschermen.
Wat we wel kunnen vaststellen, is dat gebruikers hierdoor minder keuzevrijheid hebben. Op de Mac is het ontbreken van JMAP misschien nog moeilijker te begrijpen. Daar spelen beperkingen rond de batterij en achtergrondactiviteiten veel minder sterk. Toch ondersteunt ook Apple Mail voor macOS de standaard niet.
Gelukkig verschijnen er onafhankelijke apps voor Apple-apparaten die dat wel doen. Zo laat Boogie zien dat JMAP, inclusief contacten en agenda’s, prima binnen het Apple-ecosysteem kan functioneren. Het kan dus wel. Alleen Apple zelf doet nog niet mee.
En daarmee blijft een merkwaardige afhankelijkheid bestaan. Zelfs wanneer je bewust kiest voor een Europese maildienst, bepalen Amerikaanse softwarebedrijven nog altijd voor een belangrijk deel welke mogelijkheden je op je apparaten kunt gebruiken.
Waarom loopt je webhost achter?
Er is nog een reden waarom JMAP niet veel sneller doorbreekt. Bij veel webhostingbedrijven is e-mail eigenlijk een bijproduct. Je huurt ruimte voor een website, registreert een domeinnaam en krijgt daar een aantal mailboxen bij. Die mailboxen zijn vaak gebaseerd op software die al jarenlang uitstekend functioneert, maar voornamelijk op traditionele e-mail is ingericht.
Dat verklaart waarom je bij een webhost doorgaans wel een mailbox kunt aanmaken, maar voor contacten, agenda’s, gedeelde mailboxen en moderne samenwerking al snel naar aanvullende diensten moet kijken.
Het aanbieden van JMAP vraagt om een mailomgeving die daadwerkelijk voor deze moderne manier van werken is ingericht. Dat is een grotere verandering dan alleen een nieuwe instelling toevoegen aan het hostingpaneel.
Moderne mailservers zoals Stalwart maken die overstap inmiddels mogelijk. Daarmee kunnen aanbieders een omgeving bouwen waarin e-mail, contacten en agenda’s veel nauwer samenwerken.
En dat biedt kansen voor kleinere aanbieders die niet de omvang van Microsoft of Google hebben. Zij kunnen een vergelijkbaar eenvoudige gebruikerservaring ontwikkelen, zonder dat hun klanten verplicht een compleet pakket aan kantoorsoftware hoeven af te nemen.
Voor Europese aanbieders komt daar nog iets belangrijks bij: de mogelijkheid om zelf te bepalen in welke landen de infrastructuur staat en onder welke juridische en operationele voorwaarden de dienstverlening plaatsvindt.
Een moderne mailomgeving, gewoon vanuit Nederlandse datacentra
Wie GadgetGeaer.nl al wat langer volgt, weet dat we onze publicatie vooral draaiend kunnen houden doordat we slimme, zakelijke AI telefonie leveren. Op verzoek van klanten zijn we bezig om veilige, Nederlandse mailoplossingen toe te voegen. Innovatieve denkers die we zijn, zijn we meteen gaan onderzoeken naar hoe we de beleving naar 365 en WorkSpace toe kunnen trekken en in dat onderzoek ontdekten we jmap. We bouwen een mailomgeving op basis van Stalwart en JMAP, waarmee de eerste klanten inmiddels testen.
De volledige mailinfrastructuur is daarbij verspreid over Nederlandse datacentra. Dat is een bewuste keuze. We willen laten zien dat een moderne zakelijke mailomgeving niet automatisch afhankelijk hoeft te zijn van Amerikaanse hyperscalers.
Dat gaat verder dan alleen de plek waar een mailbox wordt opgeslagen. Ook de techniek waarmee gebruikers hun e-mail, contacten en agenda’s benaderen, moet zo veel mogelijk op open standaarden gebaseerd zijn. Juist daardoor ontstaat de vrijheid om zelfstandig een moderne communicatieomgeving aan te bieden.
Dat betekent niet dat alle afhankelijkheden ineens verdwijnen. Klanten blijven bijvoorbeeld hun eigen apparaten en mailprogramma’s gebruiken. En wie op een iPhone werkt, blijft te maken houden met de mogelijkheden en beperkingen van iOS.
Ook is opslag in Nederlandse datacentra op zichzelf nog geen garantie voor volledige digitale soevereiniteit. Daarvoor zijn bijvoorbeeld het beheer, de gebruikte leveranciers en de juridische zeggenschap over gegevens eveneens belangrijk. Maar het laat wel zien dat de technische mogelijkheden om zulke diensten onafhankelijk te organiseren inmiddels beschikbaar zijn. De grootste uitdaging blijkt niet meer het bouwen van de mailomgeving te zijn. Het is ervoor zorgen dat de bekende mailprogramma’s alle mogelijkheden ervan benutten.
Wat betekent dit als je wilt overstappen?
Voorlopig hoef je niet bang te zijn dat je bestaande mailprogramma ineens niet meer werkt. Moderne mailservers kunnen JMAP en IMAP naast elkaar aanbieden. Dat betekent dat je bijvoorbeeld Outlook of Apple Mail kunt blijven gebruiken, terwijl een ander programma dezelfde mailbox via JMAP benadert.
Je hoeft dus niet al je apparaten of favoriete apps tegelijk te vervangen. Wel kan het verschil in mogelijkheden merkbaar worden. Een mailprogramma dat JMAP ondersteunt, kan profiteren van de modernere synchronisatie en andere beschikbare functies. Een ouder programma blijft voor dezelfde mailbox afhankelijk van de mogelijkheden van IMAP en eventuele afzonderlijke agenda- en contactenverbindingen.
Bij het kiezen van een maildienst wordt het daardoor steeds interessanter om niet alleen te vragen hoeveel opslagruimte je krijgt, maar ook welke mogelijkheden de omgeving ondersteunt.
En misschien wordt een andere vraag minstens zo belangrijk: bij welke partij staan je gegevens eigenlijk, en hoe afhankelijk ben je van die partij als je ooit wilt vertrekken?
De toekomst van e-mail hoeft niet Amerikaans te zijn
Microsoft en Google hebben jarenlang laten zien hoe prettig een geïntegreerde communicatieomgeving kan werken. Daar verdienen ze ook erkenning voor. Maar die gebruiksvriendelijkheid hoeft niet exclusief verbonden te blijven aan hun ecosystemen. Met open standaarden zoals JMAP kunnen Europese aanbieders steeds meer van dezelfde mogelijkheden leveren, terwijl organisaties zelf kunnen kiezen waar hun gegevens staan en wie hun communicatie beheert.
Dat is niet alleen interessant vanuit privacy of Europese regelgeving. Het gaat ook over concurrentie, keuzevrijheid en het voorkomen van onnodige afhankelijkheid. Voor gebruikers zou het uiteindelijk heel normaal moeten zijn: je kiest een maildienst die bij je past, voegt je account toe aan je favoriete programma en alles werkt. Ongeacht of die maildienst van Microsoft, Google, een Nederlandse aanbieder of een andere onafhankelijke partij afkomstig is.
De technologie om dat mogelijk te maken is er inmiddels grotendeels. Nu moeten vooral de makers van onze mailprogramma’s nog meebewegen.
Want moderne zakelijke communicatie hoeft niet ingewikkeld te zijn. En al helemaal niet afhankelijk van één Amerikaans ecosysteem.
