Sinds eergisteren draait Michael in de Nederlandse bioscopen. Naast zijn bijdrage aan de muziek had Michael Jackson (MJ) een grote invloed op de doorontwikkling van het videoclipmedium, het opschalen van liveproducties en innovatie op muzikaal vlak. Daarnaast was het natuurlijk een fascinerende persoonlijkheid. Een biopic over een dergelijke persoonlijkheid zou dus genoeg materiaal moeten hebben om een interessant verhaal te vertellen.
Onredelijk negatieve trend in vroege recensies
We zeggen normaal gesproken niets over andere recenserende media, maar aangezien hier toch sprake is van een opvallende trend is het gewoon deel van het verhaal rond deze film. We zien dat veel van de vroege recensies opvallend kritisch zijn, in wat we nu wel kunnen zeggen, onredelijke mate. En in bijna alle gevallen gaat het over grotere, schrijvende media. Dit waar bijvoorbeeld de Youtube-filmcritici (influencers negeren we), zowel de professionals als de hobbyisten aanzienlijk positiever zijn. Op het moment van schrijven staat de film op Rotten Tomatoes rond de 40% (voor de goede orde, dit is geen gemiddelde score, het betekent dat 40% een voldoende gaf), na een start op de eerste dag toen we deze op 27% zagen staan. Hoewel de film niet perfect is, lijkt een deel van de kritiek zich te richten op de persoon Michael Jackson, in plaats van op de film zelf. Verder vergeten recensenten vaak een product te beoordelen voor wat het is. Michael is grotendeels een viering van MJ’s leven. Als zodanig dient het ook beoordeeld te worden, niet op basis van wat je wilde dat de film was waarop je vervolgens de kritiek geeft de makers ervoor kozen een andere film te maken.
Met name de controverse rond de beschuldigingen van kindermisbruik speelt als we een selectie van zeer kritische reviews lezen een rol. Daarbij wordt niet alleen gesteld dat dit onderwerp behandeld had moeten worden, maar vaak ook impliciet uitgegaan van schuld, meestal ingegeven door een eenzijdig tot zich nemen van gerelateerde informatie. Zo noemt men de schikking in 1993 een afkoopsom (ondanks dat hierbij specifiek een statement gemaakt is dat het geen toegifte van schuld was), is de 2005 rechtszaak waarin MJ van alle schuld vrijgepleit werd mede op basis van uitkomst van onderzoek door de politie en FBI over een periode van 10 jaar, een irrelevant detail en is Leaving Neverland, een werk waarin twee aanklagers hun verhaal doen zonder dat hierbij concreet bewijs getoond wordt, wél relevant en is het zelfs het onomstotelijke bewijs dat MJ schuldig was. Het tegengeluid dat voor respectievelijk de 1993-rechtszaak en Leaving Neverland gegeven werd in de vorm van o.a. Danny Wu’s documentaire Square One (waarin mensen uit die tijd geïnterviewd worden en interessant genoeg zelfs een bezoek aan Nederland deel van is) en de video-essay Lies of Leaving Neverland (waarin men Leaving Neverland tracht te ontkrachten op basis van gedocumenteerd materiaal) wordt grotendeels genegeerd.
Oorspronkelijk zou Michael openen met de inval op Neverland Ranch in 1993 en de bijbehorende rechtszaak. Tijdens de productie bleek echter dat deze gebeurtenissen niet verfilmd mochten worden vanwege afspraken binnen de schikking. Dit leidde tot reshoots, die naar verluidt tussen de 10 en 15 miljoen dollar kostten, en tot een aangepaste tijdlijn die eindigt in 1988, enkele jaren voor de eerste rechtszaak. Aangezien Michael zich duidelijk richt op het eerste deel van zijn leven achten, juist naar aanleiding van een juridisch ingegeven beperking, achten we het onredelijk de film te bekritiseren voor het niet includeren van de rechtszaak.
Kwantiteit boven diepgang
In Michael staat over het hele tijdsinterval (pre-Jackson 5 tot en met 1988) centraal hoe MJ steeds verder onder het juk van zijn obsessieve vader vandaan kroop. Gezien het, zoals reeds uitgelegd, aangepaste begin en waarschijnlijk einde, vragen we ons af in hoeverre deze focus het originele plan was, of dat deze keus pas gemaakt is naar aanleiding van de reshoots.
Michael weet visueel en muzikaal te overtuigen, maar blijft inhoudelijk voorzichtig. De film informeert vooral over gebeurtenissen uit Jacksons leven, zonder diep in te gaan op de impact hiervan of de motivatie daarachter. Bekende scènes volgen elkaar snel op, maar krijgen zelden voldoende uitwerking. Emotionele diepgang en persoonlijke ontwikkeling blijven daardoor beperkt. De film heeft een narratieve lijn, maar mist karakterontwikkeling en hierdoor voelt Michael als een reeks losse momenten.
De speelduur van de film is ongeveer twee uur. Om hierin een dergelijk groot deel van MJ’s leven te vertellen met alle verdieping, zowel vanuit het karakter van MJ als de invloed op de bredere wereld en hoe deze vaak reageerde op MJ lijkt een te ambitieuze opgave te zijn geweest. Het tempo ligt ontzettend hoog, en naast diepgang schaadt dit gegeven het ook de samenhang van het narratief.
Het resultaat is een fragmentarisch geheel dat eerder aanvoelt als een montage van herinneringen dan als een samenhangend levensverhaal waarin het publiek MJ beter kan leren kennen en meer leert over de relatie tussen MJ en zijn vader. Je zou zeggen dat hiervoor ook derest van zijn familie relevant is, maar we denken dat we niet overdrijven wanneer iedere broer misschien één of twee zinnen te zeggen heeft. Met Latoya zien we één of twee uitgebreidere scènes, terwijl Rebbie en Janet (waarschijnlijk iets met portretrecht) helemaal niet te zien zijn.
Ook de ontwikkeling van Jackson als artiest blijft onderbelicht. Scènes waarin hij bijvoorbeeld aan muziek werkt, nieuwe nummers bedenkt of repetities leidt zijn aanwezig, maar blijven kort en oppervlakkig.
Onbehandelde thematiek
Belangrijke aspecten van Jacksons leven dus slechts zijdelings behandeld. Zijn onzekerheden, de publieke reacties op zijn uiterlijk en de complexiteit rond zijn veranderende huidskleur blijven grotendeels buiten beeld. Ook onderwerpen als vitiligo, plastische chirurgie en het Pepsi-ongeluk worden kort aangestipt zonder de juiste verdieping. Michael Jacksons eenzaamheid als degene die qua talent flink los stond van derest van de Jacksons en wellicht mede als gevolg hiervan zich als persoon anders ontwikkelde, wordt enigszins aangeraakt, maar de interpretatie hiervan ligt volledig bij de kijker. De koop van de ATV-catalog (waar o.a. de rechten op de muziek van de Beatles bij zaten), het We Are the World-project, zijn relatie met vele andere artiesten zowel bij Motown als later, een paar zeer bekende nummers als Man in the Mirror en Smooth Criminal, de productie van de film Moonwalker, het wordt allemaal niet eens genoemd. Het meest noemenswaardig in deze is Motown 25, een enorm belangrijk optreden, waar MJ eiste een niet-Motown-nummer te performen (Billie Jean) en het anders niet zou doen. Iets dat tot enorme controverse leidde rond wat destijds een zeer belangrijk evenement was. In de film gebeurt het gewoon zonder enige vorm van context. Een ander voorbeeld is de muziekvideo Thriller rond welke MJ’s productiemaatschappij hem voor gek verklaarde (het album was al twee jaar uit en dergelijke muziekvideos waren ongekend) en het project weigerde te financieren, waarop MJ besloot het zelf te doen. Ondanks dat het een van de meest invloedrijke projecten uit de muziekindustrie was wordt dit gegeven niet benoemd.
Ras is eveneens een belangrijk element dat vrijwel compleet weggelaten werd. Het publiek is vrijwel altijd blank, terwijl zeker in de beginperiode de Jackson 5 natuurlijk vooral voor een zwart publiek speelde. Pas rond de Victory-tour veranderde dit. Michael Jacksons neusoperatie heeft in deze dan ook veel meer context waar de film het toe reduceert. De film vertelt het bekende verhaal van de baas van Epic die dreigt al zijn artiesten terug te trekken als MTV Michael Jackson niet wil spelen (overigens deels de redding van MTV, nog iets dat weggelaten werd), maar niets rond de ontzettende negativiteit (tot geweld aan toe) van de buurt toen de Jacksons naar LA verhuisde, de KKK de met borden bij hun concerten stonden en ervoor zorgden dat hotels de Jackson-broers niet toelieten uit angst voor gewelddadige acties van de KKK-leden.
Het portret dat een biopic moet zijn, zelfs als je eendimensionaal positief wil zijn over de persoon Michael Jackson, blijft hierdoor onvolledig. En ja, het is een vreemde kritiek wanneer we net nog stelden dat de film waarschijnlijk te veel onderdelen bevat waardoor de inhoudelijke vertelling onvoldoende werd, maar als je veel gebeurtenissen wil behandelen, was een andere selectie wellicht beter.
Jaafar Jackson is fantastisch
Hét hoogtepunt van de film is de hoofdrol van Jaafar Jackson, die de fysieke en artistieke kenmerken van zijn oom overtuigend benadert. Niet alleen het talent van MJ’s neefje (Jaafar is de zoon van Jermain Jackson) is te zien, er zijn ook een paar goede keuzes gemaakt om de optredens authentieker over te laten komen. Een voorbeeld is de keuze om bij de Billie Jean-performance tijdens Motown 25 een ongepolijste versie te tonen in plaats van de zeer strakke versie die MJ over de jaren daarna ontwikkelde.
Ook buiten de performanse-scènes weet hij Michael Jackson redelijk geloofwaardig neer te zetten, mede dankzij zijn natuurlijke uiterlijk en familiale achtergrond. Wel is het opvallend dat ze de kenmerkende hoge stem van MJ hebben gebruikt, terwijl MJ in werkelijkheid deze stem enkel voor mediaoptredens gebruikte, en zelfs dan deze toch wat anders klonk. De manier van spreken wordt wel aardig benaderd, dus we hebben het idee dat met wat aanpassingen de stem natuurlijker had kunnen klinken.
Portret van de persoon Michael Jackson
Er zijn naar ons idee nogal wat problemen rond hoe Michael Jackson neergezet wordt in deze film naast de hoge stem en de gebrekkige karakterontwikkeling. We hebben wat verwijzingen naar Peter Pan die vreemd over komen, de relatie met zijn broers thuis bij zijn ouders terwijl die in werkelijkheid allang niet meer thuis woonden en dus een heel andere relatie met Michael hadden op dat moment, de relatie met dieren, de manier waarop de film zijn eenzaamheid probeert te tonen… Het komt allemaal met wat vreemd over.
Zo hebben we een scene waarbij Michael het spel twister koopt, daarmee thuis komt vraagt zijn broers met hem te spelen die aangeven dat ze liever met hun dates wat anders spelen. Vervolgens zie je een scene met Michael die met zijn aap Bubbles op de vloer twister probeert te spelen.
Overdreven gezegd komt Michael Jackson in de film op momenten als een infantiel, geestelijk beperkt persoon over, een karikatuur van wie hij in werkelijkheid was; iemand die inderdaad aan een deel van zijn jeugd vasthield, maar wel degelijk een normaal functionerend volwassen persoon was die zijn dates had, meer volwassen hobbies en het belangrijkste: een passie voor muziek. En zoals ieder volwassen persoon had Michael Jackson zijn minder sympathieke momenten. Van het kopen van de ATV catalogus en hoe anderen (met name Paul McCartney) hierop reageerde tot een overvloed aan zelfvertrouwen in zijn kunnen waar vast wat onbekende anekdotes over te vertellen waren.
Zelfs voor een film gebaseerd op fragmentarische weergaves en beperkte karakterontwikkeling moeten we kritisch zijn over de gekozen momenten. Zo zien we slechts één scene met Barry Gordy, de baas van Motown, waarin Michael Jackson een soort vaderfiguur zag die hij in Joe nooit zag. Vitiligo, de huidziekte waar Michael aan leed, en wat als een soort ronde draad door zijn leven liep door de verhalen die de media bleven vertellen over zijn huidskleur, wordt in totaal slechts iets van 10 seconden aan besteed. We zien slechts enkele seconden die gaan over het werkelijk creëren van muziek. Genoeg zaken die verdienen meer uitgewerkt te worden dan hoe Michael zich aan zijn jeugd probeerde vast te houden en dierenvrienden had.
Joe Jackson
Coleman Domingo zet Joe Jackson overtuigend neer, als de gemene, dominante vader die uiteindelijk altijd zijn zin krijgt. Het personage blijft echter vrij eendimensionaal. Zijn motieven worden nauwelijks uitgewerkt. Als publiek kan je je eigen interpretaties maken, maar we hadden graag meer vertelling gezien rond Joe’s karakter. Daar zit immers veel meer aangezien we het over een staalwerker in het arme Gary hebben, die van zijn kinderen een zeer succesvolle wereldact wist te maken.
Aan de andere kant blijft de hardheid ondanks een paar treffende scenes eveneens onderbelicht. Ja, er zit een scene in waarin Michael een flink pak slaag krijgt die op de meesten zeer oncomfortabel zal over komen aangezien het gewoon om een zeer concrete vorm van mishandeling en sadisme gaat. Maar gezien verhalen als dat Joe met stuk ijzerdraad in zijn hand de repetities van zijn kinderen overzag, ze terroriseerde op jonge leeftijd door ze bang te maken door o.a. met een masker ’s nachts door het raam van buiten hun kamer in te dringen, ze opsloot in kasten, ging het waarschijnlijk niet ver genoeg.
Michael Jackson zelf heeft verhalen verteld dat zelfs als volwassene er momenten waren dat hij een dermate bedrukkend gevoel kreeg dat hij moest overgeven op het moment dat hij wist dat zijn vader ergens in dezelfde ruimte was. In het verlengde hiervan had dit meer context gegeven aan het verhaal over hoe Michael naar zijn vader keek en wat het kostte om zijn vader te trotseren, als kind, maar ook als volwassene op het moment van de professionele breuk.
Muzikale showcase versus biografie
De concertscènes (ondanks de matige CGI waarmee het publiek en stadions weergegeven worden) en choreografie behoren tot de sterkste onderdelen van de film. Hier komt Jacksons energie geloofwaardig naar voren met de performance van Jaafar Jackson. In een bioscoopzaal leveren deze momenten een indrukwekkende ervaring op en eigenlijk is dit ook reden om de film niet en een klein armetierig zaaltje te gaan bekijken. Ook de keuzes die gemaakt zijn qua mix, MJ’s nummer de juiste impact te gaven kunnen we positief over zijn. Het is ontzettend tof om de wereldhits door de dikke bioscoopspeakers te horen.
Misschien had hier wel de focus moeten liggen van de film, puur Michael Jackson de muzikant en alle uitdagingen daaromtrent om zo van Michael een muzikale showcase te maken. Dan had men parallel hieraan een film kunnen maken die juist op de persoonlijke ontwikkeling en psychologische effecten op het karakter van MJ in gaat. Waarschijnlijk geen realistische strategie in verband met de gerelateerde productiekosten.
Oog voor detail
Een paar zaken zijn zeer goed weergegeven buiten de muziekervaring. Het ongeluk tijden het schieten van de Pepsi-reclame en hoe erg de verwondingen daadwerkelijk waren en het feit dat MJ hier zijn hele leven last van bleef hebben werd overtuigend weergegeven terwijl de gerelateerde feiten klopten. Ook zien we een klein stukje van Jacksons karakter die op bezoek gaat bij medeslachtoffers in het brandwondencentrum.
De apparatuur, de gebruikte speakers kloppen niet alleen qua tijdsperiode, maar ook specifiek met betrekking tot de voorkeuren van de betrokken mensen. Zo zie je de specifieke speakers die Bruce Swedien graag gebruikte voor productie.
Hoe haalbaar is een goede Michael Jackson biopic?
Het leven van Michael Jackson biedt voldoende materiaal voor een diepgaand en gelaagd portret, maar de film benut dat slechts gedeeltelijk. Wat overblijft is een productie die vooral laat zien wat al bekend is, en juist de complexiteit vermijdt die het verhaal echt interessant had kunnen maken. De film toont vooral de artiest, zij het oppervlakkig en daarnaast veel minder de mens Michael Jackson. Dit maakt het moeilijk om emotioneel betrokken te raken.
We denken dat feitelijk gesteld kan worden dat een alles-includerend verhaal rond het leven van Michael Jackson, zelfs als je het tot eind-jaren ’80 wil vertellen, niet te doen is. Sterker nog, puur rond Thriller is al een film te maken. Rond de Jackson 5 eveneens. Rond de periode Bad zeker als je Moonwalker, We are The World, het Wembley-concert, eveneens. Niet dat we stellen dat dit moet gebeuren, hier is immers waarschijnlijk te weinig publiek voor om een compete filmproductie op dit niveau te legitimeren. Een uitgebreide miniserie zou het mee mogelijk moeten zijn, maar dan mis je weer de impact van de muziek die in de bioscoop mogelijk is.
Kleine spoiler, maar de film eindigt met de woorden ‘His Story Continues’ wat een duidelijk hint is op een deel twee. Hoe ze in dat deel de aanklachten gaan verwerken, met name de 1993 zaak, is de vraag. Ook in de 2005 zaak zijn delen uit de 1993-zaak verwerkt, dus ook die is niet zomaar te behandelen. Wellicht dat er een manier is voor de Michael Jackson Estate om uit de productie te stappen waardoor het opeens wel mogelijk is? We weten echter dat er altijd contact is en de de betrokkenheid nodig hebt om toegang te krijgen tot alle bronnen. Wellicht dat hier juridische stappen nodig zijn met de maatschappelijke relevantie van een eerlijke vertelling als argument? En wellicht, aangezien de jaren 90 een minder actieve periode was voor MJ, dat het mogelijk is met flashbacks wat meer over de ontwikkeling van de mens Michael Jackson gedurende de jaren 80 te vertellen. Of op zijn minst de impact van bepaalde gebeurtenissen en beslissingen te tonen.
Conclusie
Michael is gemaakt voor het algemene publiek en niet de fans, laat staan de toegewijde fans. De film neemt weinig risico’s en volgt grotendeels bekende biopic-structuren. Dat maakt het geheel voorspelbaar en weinig verrassend. Je leert de persoon Michael Jackson niet beter kennen en de film voelt als een reeks van gebeurtenissen in een zeer hoog tempo waarbij het grootste deel van inhoudelijke behandeling weggelaten is. Uiteindelijk voelt Michael als een gemiste kans en dit is jammer omdat een artiest en persoonlijkheid van het formaat Michael Jackson beter verdiende. Het sterkste punt aan deze film blijft overheid en dit gaat over de ervaring om de tophits van Michael Jackson uit de dikke bioscoopspeakers te horen klinken.
Het dramatische deel van de film is minder sterk, maar de prestaties van Jafaar Jackson en Coleman Domingo dragen de vertelling van het centrale focus van het verhaal prima. Dat verhaal zelf is niet briljant, maar ook zeker niet slecht of oninteressant. Al met al zeggen we dat er genoeg over is om van te genieten met de performance van Jaafar en de weergave van de muzikale scenes de film het waard maken om te zien (en horen). Kies hierbij wel voor een degelijke zaal qua beeld en geluid.