Epson’s nieuwe 4K-lasers kennen geen regenboogeffect

Epson introduceert drie 4K-laserprojectoren voor de thuisbioscoop, alle drie met een 3LCD-motor met drie panelen. De Home Cinema LS5000 kost $1.999,99 en levert 2.500 lumen, de LS6000 kost $2.199,99 en komt op 3.400 lumen, en de LS7500 kost $2.699,99 met 3.500 lumen en een kortere projectieafstand. Alle drie ondersteunen 4K bij 120 Hz via HDMI 2.1 en een beeld tot 300 inch. Het bestaande topmodel LS11000 blijft in het assortiment voor ongeveer $4.499,99. Epson meldt zelf dat de nieuwe modellen een lagere contrastverhouding hebben dan dat topmodel. De LS5000 heeft twee HDMI-ingangen, handmatige lensverschuiving en Bluetooth voor een koptelefoon. Levering begint eind deze maand.

Drie panelen betekent geen kleurenwiel en dus geen regenboog

Het belangrijkste verschil met vrijwel alle andere projectoren in deze prijsklasse staat in één woord in de aankondiging. Deze modellen hebben drie panelen, één voor rood, één voor groen en één voor blauw.

Bij de gebruikelijke techniek met één spiegelchip worden die drie kleuren snel achter elkaar geprojecteerd en maakt je oog daar één beeld van. Beweegt het beeld snel of beweeg je je hoofd, dan valt die truc uiteen en zie je korte gekleurde randen langs contrasten. Dat heet het regenboogeffect, en een deel van de mensen ziet het onmiddellijk en wordt er onrustig van. Bij drie panelen bestaat het probleem niet, want de drie kleuren komen tegelijk uit de lens. Een tweede gevolg is dat de kleurhelderheid gelijk is aan de wittehelderheid: bij een kleurenwiel ligt de kleurhelderheid vaak een stuk lager, waardoor een fel beeld verbleekt. Wie gevoelig is voor dat effect, heeft hier het argument om voor Epson te kiezen.

Epson zegt zelf dat het contrast lager is

In de aankondiging staat een opmerking die je bij een fabrikant zelden aantreft en die de moeite waard is om op te pikken. Epson meldt dat deze drie modellen een lagere contrastverhouding hebben dan de duurdere LS11000.

Bij een thuisbioscoop is dat het cijfer dat het meest uitmaakt. Helderheid bepaalt of je bij daglicht kunt kijken; contrast bepaalt hoe een nachtscène eruitziet in een verduisterde kamer, en dat is waar je een projector voor koopt. De techniek met drie lcd-panelen is historisch sterk in kleur en zwakker in zwart dan de concurrentie met één spiegelchip, omdat er altijd wat licht door een lcd-paneel lekt. De keuze is dus reëel: kleurnauwkeurigheid en geen regenboogeffect tegenover minder diepe zwarten. Kun je je kamer volledig verduisteren en kijk je vooral films, dan is contrast belangrijker dan die extra duizend lumen, en dan blijft het duurdere model verdedigbaar.

De projectieafstanden van Epson kloppen bij narekening

Bij projectoren lopen de opgegeven afstanden en verhoudingen vaak niet met elkaar in de pas, en hier wel. De LS5000 heeft een projectieverhouding van 1,32 tot 2,15 en zet volgens Epson een beeld van 120 inch neer vanaf ongeveer 3,5 meter.

Een beeld van 120 inch in de verhouding 16:9 is 2,66 meter breed. Deel 3,5 door 2,66 en je komt op 1,32, en dat is precies de onderkant van het opgegeven bereik. Bij de LS7500 met een verhouding van 1,0 tot 1,3 geldt 120 inch vanaf 2,68 meter, en 2,68 gedeeld door 2,66 is 1,01. Ook dat klopt. Dat lijkt een detail en het is het tegendeel: je kunt met die verhouding zelf uitrekenen of een projector in jouw kamer past voordat je hem koopt. Meet de breedte van de plek waar je scherm komt, vermenigvuldig die met de projectieverhouding, en dat is de afstand die je nodig hebt.

Kortere projectieafstand is niet hetzelfde als ultrakort

Bij de LS7500 is er één misverstand dat je wilt voorkomen. Dit is een projector met een kortere afstand en geen ultrakorte-afstandprojector die je tegen de wand zet.

Een ultrakorte projector heeft een verhouding van rond de 0,25 en staat een halve meter van de muur, meestal in een kastje onder het scherm. Deze heeft 1,0 tot 1,3, dus voor 120 inch staat hij op 2,7 meter. Dat betekent nog altijd een plafondbeugel of een plek achter de zithoek, en niet een meubel onder het scherm. Waar hij wél voor helpt, is een kamer die te klein is voor de 3,5 meter die de LS5000 vraagt. Meet dus eerst, want de winst is ongeveer tachtig centimeter en niet twee meter.

Bij 300 inch blijft er 45 nits over

De opgegeven maximale beeldmaat van 300 inch komt bij elke projector terug en is bij alle merken een bovengrens. Reken het na met het helderste model.

Een beeld van 300 inch meet bijna 25 vierkante meter. Verdeel 3.500 lumen daarover en je houdt ongeveer 141 lux over, wat op een gewoon wit scherm neerkomt op zo’n 45 nits. Dat is minder dan een instaptelevisie haalt en het werkt alleen in het volledig donker. Op 120 inch gaat hetzelfde licht over ruim vier vierkante meter en kom je op zo’n 270 nits, en dat is een bruikbaar beeld. De verstandige maat voor deze projectoren ligt dus rond de 100 tot 150 inch. Wij schreven eerder dezelfde rekensom voor de C3-projectoren van Hisense, die met 5.000 lumen op 300 inch op zo’n 64 nits uitkwamen.

Wat deze projectoren hier gaan kosten

Europese prijzen staan er niet bij, dus die volgen uit de omrekening. Tegen de referentiekoers van de Europese Centrale Bank van 15 september, 1,1539 dollar per euro, en met 21% btw erbij komt $1.999,99 uit op ongeveer €2.097, $2.199,99 op €2.307 en $2.699,99 op €2.832.

Het topmodel LS11000 komt op die manier op ongeveer €4.719. Dat verschil is de kern van deze aankondiging: Epson zet drie modellen onder zijn vlaggenschip en maakt 4K met een laserlichtbron bereikbaar voor ruwweg de helft van dat bedrag. Houd er wel rekening mee dat Amerikaanse adviesprijzen bij deze categorie in Europa doorgaans iets hoger uitpakken dan de omrekening, en dat de LS5000 met twee HDMI-ingangen aan de krappe kant zit wanneer je een console, een mediaspeler en een versterker wilt aansluiten.

Waar je op moet letten bij deze keuze

Meet eerst je kamer en bepaal daarna je beeldmaat, want die twee samen bepalen welk model je überhaupt kunt gebruiken. Vraag vervolgens naar de opgegeven contrastverhouding van het model dat je op het oog hebt, want Epson noemt in deze aankondiging alleen dát het lager is dan bij de LS11000 en niet hoeveel.

Weeg daarnaast de lensverschuiving mee: bij de LS5000 gaat die handmatig, en dat is bij een projector die je aan het plafond hangt onhandiger dan het klinkt, want je moet er dan bij kunnen. En vergeet het scherm niet in je begroting: bij een projector van tweeduizend euro maakt een goed scherm meer verschil in contrast dan het prijsverschil tussen deze drie modellen.