In een testversie van Windows 11 is een verborgen instelling gevonden waarmee je zelf kunt bepalen hoeveel geheugen het systeem vastlegt voor grafische en AI-taken. Windows Latest vond de verwijzingen in Insider Experimental Build 29648.1000 van 17 augustus, onder de naam IntelligentCarveout en met een nieuw onderdeel dat SettingsHandlers_UnifiedMemory.dll heet. De teksten die erbij horen spreken van gereserveerd geheugen voor versnellers en van geheugen voor grafische en AI-versnelling, met de toevoeging dat dat gereserveerde deel niet beschikbaar is voor andere toepassingen.
Dit is iets anders dan het gedeelde GPU-geheugen dat je al ziet
De verwarring ligt hier voor de hand, want Taakbeheer toont al jaren een regel met gedeeld GPU-geheugen. Dat getal betekent alleen dat de videochip bij het gewone werkgeheugen mag als hij het nodig heeft. Het is geen vaste toewijzing en het gaat er weer af zodra een programma het opeist.
IntelligentCarveout doet volgens de gevonden teksten precies het tegenovergestelde. Het schermt een deel van het geheugen af, zodat andere programma’s er niet meer bij kunnen. Voor een grafische kaart is dat prettig, want die weet dan zeker dat de ruimte er is. Voor de rest van je systeem is het simpelweg geheugen dat verdwijnt.
De aanleiding staat dit najaar in de winkel
Dat Microsoft hier nu aan werkt heeft alles te maken met een nieuw soort machine. Bij systemen met gedeeld geheugen zit er geen apart videogeheugen op de kaart, maar delen de processor en de videochip één pool. De Ryzen AI Max+ 395 van AMD, bekend als Strix Halo, kan tot 96 van zijn 128 GB als videogeheugen toewijzen.
Nvidia komt met de RTX Spark, waar een Grace-processor en een Blackwell-videochip samen 128 GB delen. Wij schreven eerder dat Nvidia daarmee de processormarkt in stapt. Daarna volgen AMD’s Gorgon Halo met tot 192 GB en later Intel met Razor Lake-AX. Voor die machines is een instelling in Windows logischer dan een BIOS-menu waar je nu doorheen moet.
De vergelijking met macOS gaat maar half op
Rond dit nieuws duikt de gedachte op dat Windows hiermee het prestatieverschil met macOS verkleint. Dat verdient nuancering, want het knelpunt zit niet in de verdeling maar in de snelheid van het geheugen.
Reken de bandbreedte na en het beeld is duidelijk. Strix Halo haalt met 256-bits LPDDR5X-8000 ongeveer 256 GB/s. De GB10 achter de RTX Spark komt op zo’n 273 GB/s. Een Apple M4 Max haalt met een 512-bits bus ongeveer 546 GB/s, dus ruim het dubbele van de PC-kant.
Een instelling die geheugen anders verdeelt, verandert aan die snelheid niets. Wat Microsoft hier oplost is een ongemak in de bediening, niet een tekort in de hardware. Dat is winst, maar het is een andere winst dan de kop suggereert.
Wat het wel oplevert als je zo’n machine hebt
Voor de mensen die zo’n systeem in huis halen, is dit toch een reële verbetering. Nu moet je de verdeling vaak in het BIOS of in een apart stuurprogramma van de fabrikant regelen, en dat vraagt een herstart en enige durf. Een schuifregelaar in de instellingen van Windows brengt dat binnen bereik van iedereen.
Bovendien telt de zekerheid. Wie lokaal een taalmodel draait, wil dat het model in één keer in het geheugen past en daar blijft staan. Een harde reservering voorkomt dat Windows halverwege besluit die ruimte ergens anders voor te gebruiken, en dat scheelt vastlopers.
Voor de meeste pc’s in Nederland verandert er niets
Hier is het belangrijk om de verwachtingen goed te zetten. Heb je een gewone desktop of laptop met een losse videokaart, dan zit daar eigen videogeheugen op en heeft deze instelling geen enkel nut. Heb je een laptop met een geïntegreerde videochip en 16 of 32 GB werkgeheugen, dan is elke gigabyte die je vastlegt er één die je programma’s kwijt zijn.
De machines waar dit echt iets doet, hebben 128 GB of meer aan gedeeld geheugen en kosten navenant. Dat is voorlopig een categorie voor ontwikkelaars en voor mensen die AI-modellen op eigen apparatuur willen draaien. Wij keken eerder naar wat er in de Minisforum M2 Pro-358H wel en niet zit, en dat geeft een goed beeld van waar dit segment nu staat.
Het staat nog niet in de gewone versie van Windows
Tot slot de belangrijkste kanttekening bij dit bericht. De functie zit alleen in een experimentele Insider-build en is daar nog uitgeschakeld. Microsoft heeft er niets over aangekondigd, dus hoe de knop eruit gaat zien en of het een schuifregelaar of een keuzelijst wordt, is nog onbekend.
Dat betekent ook dat het gewoon kan sneuvelen. Functies die in dit stadium in de code opduiken halen de eindversie niet altijd, zeker niet als de hardware waarvoor ze bedoeld zijn nog moet verschijnen.
