Woensdag 12 augustus schuift de maan voor de zon. In Nederland loopt de verduistering van ongeveer 19:17 tot 21:03, met rond 20:11 het maximum: dan is zo’n 90% van de zon bedekt. De laatste keer dat we dit hier zo goed konden zien was in 1999, en de volgende van deze omvang laat decennia op zich wachten.
Er is één ding dat je moet weten voordat je naar buiten loopt: bij deze eclips is er geen enkel moment waarop je zonder bescherming naar de zon mag kijken. Ook niet even, ook niet door je telefoon.
Waarom 90% verraderlijker is dan 100%
Bij een totale zonsverduistering is er een korte periode waarin de zon volledig achter de maan zit en je met het blote oog mag kijken. Die periode is er hier niet. Er blijft altijd een strook zon over, en die strook is even fel als de zon op een gewone dag.
Het gemene is dat het niet zo voelt. Bij 90% bedekking wordt het merkbaar schemerig, en woensdagavond staat de zon bovendien al laag omdat hij rond 21:00 uur ondergaat. Het geheel oogt dus zacht en comfortabel, terwijl de schade gewoon optreedt.
Daar komt bij dat je netvlies geen pijnzenuwen heeft. Je voelt niets terwijl het misgaat. De klachten komen pas uren later: wazig zien, donkere vlekken, vervormde beelden. In de oogheelkunde heet dat retinitis solaris, en het is lang niet altijd omkeerbaar.
Waarom het schermpje je niet redt
De gedachte dat je veilig zit omdat je naar je telefoonscherm kijkt in plaats van naar de zon, klopt niet. Om die camera op de zon te richten, kijk je zelf omhoog, en dat is precies het moment waarop het misgaat. Ook een paar seconden tellen mee.
Daarnaast kan de camera zelf eraan gaan. NASA bevestigde eerder, in antwoord op een vraag van YouTuber Marques Brownlee, dat de sensor beschadigd kan raken als je hem te lang op de zon richt. Je ziet dat daarna terug als lijntjes of stippen op al je foto’s.
Let daarbij vooral op de telelens. Die bevat een klein telescoopje dat licht bundelt, en daarmee is het risico groter dan bij de gewone of groothoekcamera. Uitgerekend die lens is de lens waarmee je de zon zou willen fotograferen.
Wat wél veilig is
Een eclipsbril moet voldoen aan de norm ISO 12312-2, en dat moet er op staan. Zonnebrillen zijn niet veilig, ook niet twee over elkaar. Een cd, een dvd, gerookt glas of een oud fotonegatief evenmin; die houden het zichtbare licht deels tegen maar de schadelijke straling niet.
Koop zo’n bril bij een opticien, een sterrenwacht of een winkel die je kent. De waarschuwing daarbij is geen formaliteit: bij een Spaanse steekproef onder online gekochte eclipsbrillen voldeed er slechts één van de drie aan de norm. Controleer ook of er geen krasjes of gaatjes in het folie zitten.
Wil je de bril voor je cameralens houden, dan kan dat, mits het folie de lens volledig afdekt. Houd je eigen bril dan ook op, want je moet nog steeds omhoog kijken om te richten.
Geen bril meer te krijgen? Dit werkt ook
Het is woensdag en de winkels raken leeg. Er is een methode die niets kost, geen enkel risico geeft en die je met spullen uit je keuken doet: projectie.
Houd een vergiet in het zonlicht en laat de gaatjes hun beeld op de stoep of op een vel papier vallen. Elk gaatje werkt als een lensje en projecteert een afbeelding van de zon, dus tijdens de eclips zie je tientallen sikkeltjes op de grond. Twee vellen karton werkt ook: prik een gaatje in het ene en gebruik het andere als scherm.
Je kijkt daarbij met je rug naar de zon, naar de grond. Dat is meteen de veiligste manier om het met kinderen te doen.
Ga ook eens onder een boom staan. De ruimtes tussen de blaadjes doen exact hetzelfde, en de hele schaduw onder de boom verandert in een tapijt van sikkelvormen. Dat is bovendien de mooiste foto die je woensdag met je telefoon kunt maken.
Wat je telefoon dan wél goed doet
Wees eerlijk over wat een telefoonfoto van de zon oplevert: een wit vlekje. Je camera meet op de rest van het beeld en brandt die zon volledig uit, waardoor er van die hap uit de zon niets te zien is. Er zullen woensdag duizenden van die teleurstellende plaatjes worden gemaakt.
Richt hem dus op wat er om je heen gebeurt. Maak een foto van dezelfde plek om acht uur en nog eens rond kwart over acht, en leg ze naast elkaar: het licht wordt kouder en scherper, en schaduwen krijgen een ander karakter. Dat verschil zie je op de foto beter dan je het live in de gaten hebt.
Verder is het gewoon een mooi moment om mensen te fotograferen die met een brilletje op naar boven staren. Dat vertelt het verhaal beter dan de zon zelf.
Als je achteraf iets merkt
Omdat je op het moment zelf niets voelt, is het goed om te weten waar je op moet letten. Zie je in de uren of dagen na woensdag een vlek in je zicht, wordt je zicht waziger of lijken rechte lijnen te golven, ga dan naar de huisarts of een oogarts.
Schrijf het niet af als vermoeide ogen van een lange zomeravond. Dat is precies hoe schade aan het netvlies zich meldt.