Lenovo laat op de IFA Project AeroBlade zien, een studiemodel van een 14 inch-laptop zonder enige ventilator. Het toestel weegt minder dan 830 gram, is dunner dan 10 millimeter, heeft een oledscherm en een behuizing van magnesium en aluminium, met Thunderbolt 4 en wifi 7. De koeling komt van AirJet-modules van het Amerikaanse Frore Systems, die lucht verplaatsen zonder dat er iets ronddraait. Lenovo noemt geen prijs, geen datum en geeft ook het aantal modules, het warmtevermogen, het geluidsniveau en de accucapaciteit niet vrij.
Die maten zijn het eigenlijke nieuws
Om te zien hoe ver dit gaat, helpt de vergelijking met het bekendste dunne alternatief. Een MacBook Air van 13 inch is 1,13 centimeter dik en weegt 1,24 kilo, en die koelt volledig passief. Lenovo zit daar met minder dan 10 millimeter en minder dan 830 gram ruim onder, en heeft tegelijk actieve koeling aan boord.
Dat is het punt van deze techniek. Passieve koeling betekent dat je op een gegeven moment terugschakelt in snelheid omdat de warmte nergens heen kan. Actieve koeling houdt dat vol, en tot nu toe betekende actief altijd een ventilator met een motor, lagers en draaiende bladen.
Hoe een module lucht verplaatst zonder te draaien
In een AirJet zit geen enkel bewegend onderdeel in de klassieke zin. Een ultrasone aandrijver brengt membranen in trilling op een frequentie boven wat je kunt horen, en die trillingen zuigen lucht aan en persen die er als korte, snelle luchtstoten weer uit langs de warmteplaat.
De cijfers van Frore zelf: de AirJet Mini voert 5,25 watt warmte af bij 21 decibel en gebruikt daarvoor maximaal 1 watt, de Pro-uitvoering haalt 10,5 watt bij 24 decibel. Ter vergelijking van wat dat in de praktijk betekent: in een referentieontwerp van Intel hield een opstelling met AirJet Mini 15 watt continu koel in een behuizing van 11,3 millimeter.
Nu de vraag over stof, en het antwoord zit in de druk
Hier komt de vraag die bij dit soort aankondigingen zelden wordt gesteld en die voor de levensduur het meest uitmaakt. Bij een gewone laptop is de ventilator namelijk niet het probleem. Een blad kun je met een kwastje schoonvegen, en dat kost je vijf minuten.
Het probleem zit erachter. Daar staat een blok aluminium lamellen op een fractie van een millimeter van elkaar, en dáár koekt het stof vast. Bij dat blok kom je met geen enkel kwastje, en in de praktijk betekent schoonmaken dus de onderkant eraf of met perslucht spuiten, waarbij je het stof net zo makkelijk verder naar binnen blaast.
De vervolgvraag is waarom daar geen filter voor zit, en die is technisch. Een laptopventilator bouwt nauwelijks statische druk op. Zet er een dicht filter voor en de luchtstroom stort in. Daarom laten fabrikanten de inlaat gewoon open en accepteren ze het stof.
Precies daar zit de claim van deze techniek
Frore geeft voor de AirJet Mini een tegendruk op van 1.750 pascal, en zegt dat dat ongeveer tien keer zoveel is als een ventilator haalt. Met zoveel druk kun je wél een dicht filter voor de inlaat zetten en er nog steeds lucht doorheen persen.
Dat is wat het bedrijf bedoelt als het spreekt over stofdichte apparaten. In theorie verhuist het onderhoud daarmee van een onbereikbaar lamellenblok naar een filter aan de buitenkant, en dat is precies de goede kant op.
Maar de praktijkvraag blijft onbeantwoord
Wat Lenovo en Frore bij dit studiemodel niet zeggen, is hoe dat filter er in dit toestel uitziet. Kun je erbij zonder gereedschap? Is het te wassen of moet het vervangen? Hoe vaak, en wat kost zo’n filter?
Die vragen zijn niet academisch, want een dichtgeslibd filter is in een gesloten apparaat vervelender dan een stoffige ventilator. Bij een ventilator loopt de koeling geleidelijk terug en merk je het aan het geluid en de temperatuur. Raakt een filter verstopt, dan valt de luchtstroom in één keer weg en heeft ook de beste module er niets meer aan. Bij een concept van 830 gram waarbij elke millimeter telt, is het bepaald niet vanzelfsprekend dat er een luikje voor komt.
Eén ding wordt hoe dan ook beter
Los van het stofverhaal wint deze opzet op een punt waar geen twijfel over bestaat. De gebruikelijke manier waarop een laptopventilator sneuvelt, is een versleten lager: eerst een tikkend geluid, daarna gerammel en uiteindelijk stilstand.
Een module zonder draaiende delen heeft geen lagers, geen onbalans en geen bladen die kunnen beschadigen. Dat is voor de levensduur van een toestel dat vijf tot acht jaar mee moet een reële winst, en het scheelt bovendien een reparatie waarvoor de hele onderkant eraf moet.
Wat we verder nog niet weten
De opgave van Lenovo is voor een aankondiging opvallend leeg. Er is geen totaal warmtevermogen genoemd, geen processorvariant, geen accucapaciteit en geen schermresolutie, en er zijn geen metingen bij langdurige belasting.
Voor een gebruiker zijn er daarnaast twee praktische vragen die nog open staan. Werkt zo’n module net zo goed als het toestel op een dekbed of op schoot ligt en de inlaat deels bedekt is, en maakt de stand van het apparaat uit? Bij een ventilator maakt zwaartekracht niets uit; bij een systeem dat het van luchtstoten en tegendruk moet hebben, wil je dat gemeten zien. En dan is er de prijs: AirJet-modules zijn duurder dan een ventilator, en bij een dun toestel heb je er meerdere nodig.
Nog even over die naam
Tot slot iets dat opvalt zodra je in deze hoek thuis bent. AeroBlade 3D is een handelsmerk van Acer, dat die naam gebruikt voor de metalen ventilatorbladen in zijn Predator-laptops.
Lenovo geeft nu uitgerekend aan een laptop zonder één enkel blad de projectnaam AeroBlade. Bij studiemodellen verandert de naam voor de verkoop vrijwel altijd nog, dus reken erop dat dit niet de naam wordt waaronder je hem in de winkel ziet.
Wanneer dit iets wordt
Lenovo noemt dit nadrukkelijk een studiemodel en geen product, dus reken niet op een bestelknop dit jaar. Tegelijk is dit niet langer een laboratoriumdemonstratie: er ligt een werkend toestel op de beursvloer en Intel heeft er een eigen referentieontwerp mee gebouwd.
Zodra Lenovo of een ander merk hier een echt product van maakt, zijn dit de twee vragen die wij als eerste stellen: hoeveel watt houdt het vol na een half uur, en hoe kom je bij dat filter. Op het antwoord daarop staat of valt of dit een gimmick is of het einde van de laptopventilator.
