Review: Epomaker HE65 V2 TMR

Hoe maak je in deze moderne tijden een verschil als je een gamingtoetsenbord introduceert? Is dat puur de snelheid van de sensoren en een hoge polling rate en proberen deze cijfers hoger te krijgen dan de concurrentie? We denken zelf dat het maximale wat je als mens kan merken wat dit aangaat wel bereikt is, en dat het verschil vooral gemaakt kan worden met de geboden ervaring.

De ervaring wordt uiteraard bepaald via verschillende elementen waar een toetsenbord uit opgebouwd is, maar bijvoorbeeld ook de aanpasbaarheid ervan. Meer specifiek praten we over geluidsdemping, bouwkwaliteit en de mogelijkheid om zelf onderdelen aan te passen. Epomaker bracht recent de HE65 V2 TMR uit. We hebben het over vooraf gesmeerde magnetische TMR-switches, een vierlaags-toepassing van schuim en siliconen voor geluidsdemping en een hybride printplaat die zowel magnetische als traditionele mechanische switches ondersteunt.

 

Sleutelfeatures

• 65% formaat (66 toetsen + 1 draaiknop)
• Afmetingen: 324 x 117 x 43 mm
• Gewicht: circa 0,745 kg
• Multifunctie draaiknop
• Gasket-mount constructie met 4-laags gedempte body (sandwich latex-schuim, IXPE switch-pad, EPDM bodemschuim en bodemsiliconen)
• Hybride hot-swappable PCB (geschikt voor magnetische switches en 3/5-pins mechanische switches)
• Draadloze connectie via 2,4 GHz en bluetooth, of bedraad via USB-C
• 8000 Hz polling rate (bedraad en 2,4 GHz) en 64 kHz scan rate
• Pre-lubed Epomaker Creamy Jade Magnetic Switches (lineair, 3,5 mm travel, instelbaar actuatiepunt van 0,1 tot 3,5 mm)
• Batterijcapaciteit van 4000 mAh (twee cellen van 2000 mAh, circa 30 uur met RGB ingeschakeld)

 

Uitpakken

Wanneer we de Epomaker HE65 V2 TMR uitpakken, zien we een eenvoudige doos die vooral gericht is op het veilig transporteren van het product. Kijken we naar de duurzaamheid van de verpakking, dan laat Epomaker een overwegend nette indruk achter. De verpakking sluit strak aan op het formaat van het bord, waardoor er geen onnodig materiaal wordt verspild. Helemaal plasticvrij is het pakket echter niet: het toetsenbord zelf zit nog in een traditionele plastic hoes om krassen tijdens het transport te voorkomen. Hier zijn betere oplossingen voor, zoals een plastic cover hiervoor te gebruiken die je later kan gebruiken als cover van het toetsenbord of een wikkel van vloeipapier zoals sommige merken doen.

In de doos vinden we naast het toetsenbord een afneembare USB-A-naar-USB-C-kabel, een 2,4GHz-ontvanger die achter in de behuizing geplaatst is opgeborgen en een gecombineerde tool met aan de ene zijde een switchpuller en aan de andere zijde een keycap-puller. Daarnaast levert Epomaker twee extra switches mee als reserve en vinden we een meertalige met sneltoetsen in de verpakking.

Waar we normaal onze neus een beetje ophalen voor handleidingen, is een overzicht van sneltoetsen op zich wel handig.

 

Ontwerp

Qua uiterlijk komt de Epomaker HE65 V2 TMR ingetogen en strak over. Het toetsenbord is verkrijgbaar in een zwarte en een witte uitvoering. Het grappige aan het zwarte model is dat deze voor velen gewoon als een zwarte casing eruit zal zien. Als je echter goed kijkt, zie je dat het materiaal semi-transparant is. Hoewel het van ons wel ietsje transparanter had gemogen, is het toch aardig om een subtiel zicht te hebben op de interne structuur zonder dat het geheel rommelig oogt. Er zijn geen schreeuwerige logo’s of agressieve gaming-elementen aanwezig, waardoor de HE65 V2 TMR ook op een reguliere kantoorwerkplek prima te plaatsen is.

De behuizing is opgetrokken uit ABS-kunststof. Dit houdt het gewicht op ongeveer 745 gram, wat het toetsenbord makkelijk verplaatsbaar maakt om bijvoorbeeld in een rugzak mee te nemen. Ondanks het gebruik van plastic voelt de behuizing zeer solide aan, waar uiteraard de toegepaste geluidsdemping enorm bij helpt. Ook in puur fysiek op zicht is dit het geval. Enkel wanneer je bewust veel druk uitoefent of het frame met veel kracht probeert te torderen, is er minimale beweging merkbaar. Bij normaal dagelijks gebruik staat het bord echter volledig strak. Een doordacht ergonomisch detail is de schuin aflopende voorlip van de behuizing, die tijdens het typen of gamen niet in de weg zit van je duim en handpalm.

Voor de toetsen heeft Epomaker gekozen voor matte, transparante PC-keycaps (polycarbonaat) met een Cherry-profiel. De opdruk is aangebracht via zeefdruk (silk print) en is overdag zonder verlichting scherp en goed afleesbaar. Wel betekent deze techniek dat de letters zelf niet doorschijnend zijn. De per-key RGB-verlichting met zuidgerichte leds schijnt door het semi-transparante materiaal van de keycaps heen, maar verlicht niet de karakters zelf. Hiermee is het puur een esthetisch element. Op hogere niveaus, zeker in een donkere omgeving, zouden we zelfs zeggen dat de leesbaarheid van de opdruk zelfs iets afneemt. Bovendien kan opgedrukte belettering op de zeer lange termijn sneller slijten dan bij een double-shot afwerking.

Aan de onderzijde is het toetsenbord vlak en eenvoudig afgewerkt met vier rubberen voetjes op de hoeken, die voldoende grip bieden zodat het bord niet verschuift op het bureau. Ook zijn er dubbel uitklapbare pootjes aanwezig waarmee je de typhoek kunt instellen op drie standen: standaard 6 graden, 9,5 graden op de eerste stand en 13,5 graden op de hoogste stand. De voorzijde heeft een hoogte van 2,15 centimeter, oplopend naar 4,32 centimeter aan de achterzijde. Aan de bovenrand vinden we de USB-C-poort, de fysieke schakelaar voor de verbindingsmodus en het opbergvakje voor de draadloze dongle. Dit vakje is niet magnetisch, maar klemt de ontvanger stevig genoeg vast zodat deze er tijdens transport niet uitvalt.

• 
• 
• 
• 

Het toetsenbord maakt gebruik van een 65%-layout met 66 toetsen en een draaiknop. De functierij en het numerieke eiland zijn weggelaten om bureauruimte te besparen, wat vooral bij gamen extra bewegingsruimte voor de muis oplevert en het bovendien makkelijker maakt om de alfanumerieke zone van je toetsenbord in het midden van je werkplek te plaatsen. De pijltjestoetsen zijn behouden in de vertrouwde omgekeerde T-vorm, met daarboven een kleine navigatiekolom bestaande uit Delete, Page Up en Page Down. Het toetsenbord is verder geschikt voor zowel Windows, Mac als Android, maar we hebben ook onder Linux prima met de HE65 V2 TMR gewerkt.

Controldial

Rechtsboven op het toetsenbord bevindt zich de draaiknop. In tegenstelling tot de switches is deze knop niet hot-swappable en dus niet zomaar te vervangen, maar de afwerking is van hoog niveau. De knop is uitgevoerd in metaal en biedt een prettige, duidelijke weerstand bij het draaien. Elke voelbare stap (tactiele klik) komt exact overeen met een daadwerkelijke registratie op het scherm, iets wat lang niet bij ieder toetsenbord met een volumewiel vanzelfsprekend is. Standaard regelt de knop het geluidsvolume, maar via de software kun je er ook andere functies aan toewijzen.

Aanpasbaar

Bij veel moderne voorgebouwde toetsenborden zitten de boven- en onderkant van de behuizing vastgeklikt met kwetsbare plastic clips, wat zelfs bij het grotere HE75 V2 TMR-broertje uit dezelfde serie het geval is. De HE65 V2 TMR pakt dit toegankelijker aan: door simpelweg een aantal schroeven aan de achterzijde los te draaien, maak je het toetsenbord eenvoudig open om bij de interne lagen te komen.

• 
• 
• 

Het grootste onderscheidende punt op het gebied van aanpasbaarheid is echter de hybride hot-swappable PCB. Waar vrijwel alle magnetische toetsenborden je beperken tot een specifiek type magnetische switch, ondersteunt deze printplaat naast magnetische switches ook reguliere 3-pins en 5-pins mechanische switches. Bevalt het lineaire, magnetische karakter voor bepaalde toetsen niet, of wil je het bord later ombouwen met tactiele of klikkende mechanische switches voor puur typewerk, dan wissel je ze eenvoudig om. De FR4-plaat en de printplaat zijn overigens niet voorzien van flex-cuts (inkepingen voor extra vering). Hoewel dat iets minder veerkracht geeft, is dat een bewuste en logische keuze: te veel buiging in de printplaat zou de uiterst gevoelige TMR-sensoren namelijk onnauwkeurig maken.

 

Tunnel Magnetoresistance (TMR)??

Tunnel Magnetoresistance (TMR), in het Nederlands tunnelmagnetoweerstand, is een sensortechniek die magnetische velden meet en in moderne toetsenborden wordt ingezet als de zuinigere en nauwkeurigere opvolger van Hall Effect-sensoren. Net als bij Hall Effect zit er in elke toets een klein magneetje in plaats van metalen contactpunten die elkaar fysiek moeten raken. Onder die toets, op de printplaat, zit een TMR-sensor die bestaat uit twee microscopisch dunne magnetische lagen met daartussen een flinterdunne isolatielaag van slechts enkele atomen dik.

De magnetische richting van de ene laag staat vast, terwijl de andere laag vrij meedraait met het magnetische veld van de toets erboven. Zodra je een toets indrukt en het magneetje dichterbij komt, verandert de uitlijning van die vrije laag ten opzichte van de vaste laag. Door een natuurkundig proces op kwantumniveau bepaalt die uitlijning hoe makkelijk elektronen door de isolatielaag kunnen dringen, wat direct de elektrische weerstand in de sensor verandert. Het toetsenbord meet deze weerstandsverandering continu en weet daardoor tot op een honderdste millimeter nauwkeurig hoe diep je een toets indrukt of hoe ver je deze weer laat opkomen.

Het grote voordeel ten opzichte van het oudere Hall Effect zit in de efficiëntie. Een Hall Effect-sensor moet continu een relatief hoge elektrische stroom door een geleider sturen om een klein spanningsverschil te kunnen meten, terwijl een TMR-sensor werkt met veel sterkere weerstandssignalen bij een minimale stroomsterkte. Hierdoor heeft TMR minder last van elektronische ruis en temperatuurschommelingen, maar verbruikt het vooral veel minder energie. Dat maakt het voor fabrikanten in thoerie mogelijk om draadloze toetsenborden met magnetische switches en een hoge polling rate te bouwen zonder dat de accu binnen enkele uren leeg is.

 

Gebruik

Typen en gamen op de HE65 V2 TMR voelt vanaf het eerste moment gecontroleerd en prettig aan. Al kunnen we het ons voorstellen dat mensen die reguliere 100% of 85% exemplaren gewend zijn, even moeten wennen. Standaard wordt het toetsenbord geleverd met vooraf gesmeerde Epomaker Creamy Jade magnetische switches. Dit zijn lineaire switches met een totale travel van 3,5 millimeter, een minimale activatiekracht van 30 gram en een bottom-out van 55 gram. Ze voelen bij het indrukken licht en zeer soepel aan, zonder schurend gevoel.

Waar veel traditionele Hall Effect-toetsenborden nog weleens hol, schel of rammelend klinken, laat dit bord zien dat magnetische toetsenborden op akoestisch vlak flinke stappen hebben gemaakt. De combinatie van de gasket-mount constructie, de PC-keycaps en het vierlaags dempingssysteem (bestaande uit sandwich latex-schuim, een IXPE switch-pad, EPDM-bodemschuim en een siliconen bodemlaag) zorgt voor een diep en gedempt ’thock’-geluid. Er is geen sprake van hinderlijke echo of gekletter. De op de plaat gemonteerde stabilisatoren (plate-mounted stabilizers) geven de grotere toetsen zoals de spatiebalk een iets ander geluidsprofiel dan de kleine toetsen, maar vertonen geen storende speling of gerammel. De matte bovenkant van de polycarbonaat toetsen voelt daarnaast glad en comfortabel aan, al bieden ze minder textuur dan ruwere PBT-keycaps.

Connectiviteit

Op het gebied van gaming haalt het toetsenbord alles uit de TMR-technologie. Zowel bedraad als via de 2,4GHz-ontvanger ondersteunt het bord een polling rate van 8000 Hz en een scan rate van 64 kHz, wat resulteert in een theoretische latentie van slechts 0,125 milliseconde. Erg voelbaar natuurlijk (not)…. In de praktijk is de draadloze verbinding via 2,4 GHz volledig vrij van merkbare vertraging in snelle shooters en ritmegames. Wel is het goed om in het achterhoofd te houden dat een polling rate van 8000 Hz extra rekenkracht van de processor vraagt, wat op oudere of minder krachtige systemen lichte stotteringen kan geven; terugschakelen naar 1000 Hz biedt in de praktijk een identieke gebruikservaring zonder die belasting. Via bluetooth ligt de polling rate op 125 Hz met een latentie van 14 milliseconde, wat prima volstaat voor regulier kantoorwerk op een laptop of tablet. Via bluetooth is de HE65 V2 TMR met drie apparaten tegelijkertijd te koppelen waartussen je kan switchen via fn+ ‘q’, ‘w’, en ‘e’-toetsen.

Batterijduur

De stroomvoorziening wordt verzorgd door een 4000mAh-batterij, opgebouwd uit twee gekoppelde cellen van 2000 mAh. TMR-sensoren staan bekend om hun hogere energie-efficiëntie in vergelijking met reguliere Hall Effect-sensoren, maar het daadwerkelijke verbruik hangt sterk af van je instellingen. We kunnen in ieder geval zeggen dat de HE64 V2 TMR aanzienlijk beter presteert dan andere draadloze toetsenborden die we op een andere wijze dan bluetooth gebruiken en de theorie rond batterijefficiëntie van TMR-technologie zich in de praktijk lijkt te bewijzen.

Gebruik je het toetsenbord met de RGB-verlichting volledig ingeschakeld, dan houdt de accu het ongeveer 30 uur vol. Bij gemiddeld gebruik met gematigde verlichting kom je uit op enkele dagen werktijd, maar wie zowel de RGB op maximale helderheid zet als de 8000 Hz polling rate actief houdt, zal het bord beduidend vaker aan de kabel moeten leggen. Schakel je de verlichting uit en werk je via bluetooth, dan gaat het toetsenbord aanzienlijk langer mee. Via de FN-laag is het actuele batterijniveau eenvoudig op het toetsenbord zelf te controleren.

 

Epomaker Software

Voor het aanpassen van de instellingen maakt het toetsenbord gebruik van de Epomaker Hub0software die in de browser werkt. Dat is natuurlijk positief omdat je hierdoor niet afhankelijk bent van het OS. Wel moet gezegd worden dat de software niet bepaald toegankelijk oogt, en ook als je ermee aan de slag gaat moet je er echt even voor zitten en vraagt het programma aardig wat gewenning. De leercurve is relatief steil en zeker als je niet eerder met magnetische switches hebt gewerkt moet je door het grote aantal aan extra parameters er een kleine studie van maken om te weten wat je aan het doen bent.

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

Swipe voor alle 8 beelden

Desondanks biedt het pakket alle cruciale functies die dit toetsenbord onderscheiden van een standaard mechanisch model. Je kunt het actuatiepunt per toets tot op 0,01 millimeter nauwkeurig instellen tussen de 0,1 en 3,5 millimeter. Daarnaast is er ondersteuning voor Rapid Trigger, waarbij een toets direct reset zodra je je vinger een fractie optilt, zonder dat deze eerst voorbij een vast punt hoeft terug te keren. Ook geavanceerde functies zoals DKS (Dynamic Keystroke, waarmee je tot vier acties aan één toetsaanslag koppelt op basis van hoe diep je drukt) en SOCD (waarbij de laatst ingedrukte richtingstoets voorrang krijgt voor snelle zijwaartse bewegingen in shooters, al is dit in sommige competitieve games niet toegestaan) zijn aanwezig. Uiteraard kun je ook de RGB-effecten, macro’s, de polling rate en de slaaptimer hier aanpassen. Ben je echt creatief met je RGB-instellingen, dan zal het aantal configuratiemogelijkheden je tegenvallen. In de praktijk kiezen mensen echter tussen opties die wel degelijk beschikbaar zijn in de Epomaker Hub-software. Nou ja, niet helemaal. Uw reviewer houdt van een standaard enkel-kleurige backlight waarbij op het moment dat je een toets aantikt, de standaard kleur vloeiend veranderd in iets anders en na de aanslag vloeiend weer overgaat in de standaardkleur. Dit is helaas niet in te stellen. Echter is dit bij een paar mainstreamopties ook niet voor elkaar te krijgen.

Handmatig kalibreren

Wanneer je besluit om switches te wisselen, kalibreert het toetsenbord de nieuwe sensoren niet automatisch. Je bent verplicht om de Epomaker-software op je pc te openen en daar handmatig het kalibratieproces te doorlopen voordat de nieuwe switches op de juiste diepte reageren. Heb je het eenmaal ingesteld en wissel je niet dagelijks van switches, dan heb je er verder geen omkijken meer naar, maar voor wie graag onderweg of op verschillende systemen sleutelt is het iets om rekening mee te houden.

 

Conclusie

De Epomaker HE65 V2 TMR laat zien dat voor een relatief beperkte prijs je nog steeds een zeer degelijk uitgerust toetsenbord kan hebben met goede demping en zeer degelijke performance-gerichte specs.  De lineaire Creamy Jade-switches zijn soepel en stil. Verder valt de brede connectiviteit op te merken waardoor je het toetsenbord bedraad, via bluetooth (en wel met 3 apparaten waar tussen je kan switchen) en de snelle 2,4 GHz-verbinding kan koppelen.

De flexibiliteit van de hybride printplaat is waarschijnlijk het meest indrukwekkende pluspunt: doordat je naast de magnetische TMR-switches ook standaard mechanische switches kunt plaatsen, zit je nooit vast aan één type schakelaar. Bovendien is de behuizing eenvoudig met normale schroeven te openen voor onderhoud of verdere aanpassingen.

Wel moet je accepteren dat de karakters op de semi-transparante meegeleverde keycaps zelf geen licht doorlaten en dat het transparante karakter van deze switches puur voor het uiterlijk dienen en in sommige situaties zelfs minder goed afleesbaar zijn bij te fel ingestelde backlight.. De Epomaker-software vraagt wat geduld en werkt niet bepaald intuïtief, maar levert onder de streep wel alle instelmogelijkheden zoals Rapid Trigger, DKS en instelbare actuatiepunten.

Voor een adviesprijs van minder dan 90 euro (inclusief verzendkosten en invoer kom je op ergens rond de 120 euro) haal je met de HE65 V2 TMR een razendsnel, uitstekend klinkend en breed inzetbaar 65%-toetsenbord in huis dat zowel tijdens intensieve gamesessies als bij dagelijks typewerk overtuigt.