ASUS toont op IFA drie ProArt-machines met NVIDIA’s RTX Spark: de laptops P16 en P14 en de mini-pc GR1X. De chip combineert een Blackwell-GPU met 6.144 rekenkernen, een Grace-processor met twintig kernen en tensorkernen die op FP4-precisie werken, verbonden via NVLink-C2C. ASUS geeft tot 1 petaflop aan AI-prestaties op en maximaal 128 GB gedeeld geheugen. De P16 is 12,9 millimeter dik, weegt 1,77 kilo en heeft een accu van 99 Wh; de P14 weegt 1,48 kilo, is 13,9 millimeter dik en heeft 90 Wh. Beide krijgen een OLED-scherm met een afwijking onder Delta E 1, tot 1.600 candela en een antireflectielaag; de P16 tot 4K op 120 Hz. De GR1X meet 150 bij 150 bij 51 millimeter, heeft 10-gigabitnetwerk, Wi-Fi 7 en stuurt tot vier 4K-schermen aan. Prijzen en verkoopdata ontbreken.
Het belangrijkste woord staat er wel, maar niet uitgelegd
In de opsomming staat “NVIDIA Grace CPU”, en wie niet weet wat Grace is, mist de grootste verandering van deze machines. Het gaat om een ARM-processor met tien Cortex-X925- en tien Cortex-A725-kernen.
Dit zijn dus geen gewone Windows-laptops met een Intel- of AMD-chip, maar Windows-op-ARM-machines, dezelfde categorie als de Snapdragon-laptops. Programma’s die voor ARM zijn gebouwd, draaien rechtstreeks; alles wat voor x86 is geschreven, loopt via de vertaallaag Prism van Microsoft. Adobe Premiere Pro, Blender en DaVinci Resolve hebben inmiddels ARM-versies. Waar het misgaat, is bij oudere plug-ins, stuurprogramma’s voor randapparatuur en nichegereedschap dat nooit is omgezet. Voor een laptop die wordt verkocht aan professionele creators is dat de eerste vraag die je moet stellen, en het persbericht stelt hem niet.
Wat 128 GB geheugen wel en niet oplost
ASUS noemt terecht dat geheugencapaciteit de grootste beperking is bij lokale AI, en dat 128 GB die beperking wegneemt. Er is een tweede beperking die minder aandacht krijgt en in de praktijk zwaarder weegt.
Het geheugen van deze chip haalt 273 gigabyte per seconde. Om één woorddeel te produceren moet een taalmodel al zijn parameters één keer doorlopen. Een model van 120 miljard parameters beslaat op FP4-precisie ongeveer 60 gigabyte. Deel dat op die bandbreedte en je komt theoretisch op zo’n 4,5 woorddelen per seconde uit. Dat is ongeveer leestempo, niet meer. Bij een model van twintig miljard parameters loopt dat op naar ruim 27 per seconde, en dat is wél vlot. De capaciteit bepaalt dus wat er past; de bandbreedte bepaalt hoe snel het is.
Die petaflop geldt onder twee voorwaarden
Het grootste getal in de aankondiging verdient de bijbehorende voetnoot, en die staat bij NVIDIA zelf. De petaflop wordt gehaald bij FP4-precisie én met sparsity.
FP4 betekent dat elk getal met vier bits wordt weergegeven, tegenover de zestien of tweeëndertig bits die bij gewoon rekenwerk gebruikelijk zijn. Sparsity betekent dat de helft van de rekenwaarden nul is en kan worden overgeslagen, wat alleen opgaat bij modellen die daar speciaal voor zijn voorbereid. Voor AI-taken zijn dat legitieme aannames en het cijfer is dus niet verzonnen. Je kunt het alleen niet naast de opgave van een videokaart leggen die in andere precisie meet. Vergelijk bij dit soort chips altijd dezelfde precisie, anders vergelijk je niets.
Waarom die accu precies 99 wattuur is
Bij de P16 staat een getal dat er willekeurig uitziet en dat niet is. De accu is 99 wattuur.
De internationale luchtvaartregels laten een lithiumaccu tot 100 wattuur zonder toestemming van de luchtvaartmaatschappij mee in de handbagage. Daarboven heb je goedkeuring nodig en boven de 160 wattuur mag het helemaal niet. Elke fabrikant die een laptop bouwt voor mensen die reizen, gaat daarom tot 99 en niet verder. Bij een machine die op batterij zware AI-taken moet draaien is dat een harde bovengrens: je kunt het probleem van een hoog verbruik niet oplossen door er meer accu in te stoppen. Dat maakt het opgegeven verbruiksbereik van 45 tot 80 watt van deze chip relevanter dan het lijkt.
De mini-pc is hier het logischere product
Van de drie machines is de GR1X degene waarbij de techniek het beste past. Het kastje meet 150 bij 150 bij 51 millimeter en is bedoeld om continu aan te staan.
Dat is precies wat een lokale AI-agent nodig heeft: een apparaat dat altijd bereikbaar is, niet op een accu loopt en zijn warmte kwijt kan. Bij een laptop van 12,9 millimeter geldt het omgekeerde; die moet het vermogen terugregelen zodra hij warm wordt of van het stopcontact af gaat. De genoemde 10-gigabitaansluiting past in dat beeld: die heb je nodig om grote modellen en projectbestanden snel van een netwerkschijf te halen. Wie deze techniek overweegt, doet er goed aan te bedenken of hij een reken-apparaat zoekt of een draagbare werkplek, want dat zijn hier twee verschillende antwoorden.
Zesentwintig uur op zeventig wattuur
Bij de ExpertBook Ultra staat een accuduur die om narekenen vraagt. Zeventig wattuur, tot 26 uur.
Dat komt neer op een gemiddeld verbruik van 2,7 watt over de hele periode. Een 14-inch OLED-scherm alleen al trekt bij bruikbare helderheid meer dan dat. Zulke opgaves komen uit een gestandaardiseerde test met een lokaal afgespeelde video, een laag ingesteld scherm en alle draadloze verbindingen uit. Dat is niet oneerlijk, want alle fabrikanten meten zo, maar het is geen werkdag. Reken bij normaal gebruik met wifi, een browser en videovergaderingen eerder op een derde tot de helft daarvan. Wel opvallend positief aan dit toestel: 0,99 kilo met een magnesium-aluminiumbehuizing en zes luidsprekers.
Er staat één regel in die vooruitloopt op de wet
In de zakelijke opsomming staat een afkorting die nog zelden op een laptop te vinden is. De ExpertBook Ultra ondersteunt PQC, oftewel versleuteling die bestand is tegen quantumcomputers.
Het idee daarachter is dat gegevens die vandaag versleuteld worden onderschept, over tien of vijftien jaar alsnog te kraken zijn zodra er een voldoende krachtige quantumcomputer bestaat. Voor overheidsdocumenten en medische dossiers met een lange bewaartermijn is dat een reëel risico, en Europese en Amerikaanse toezichthouders dringen aan op een overstap in de komende jaren. Daarnaast noemt ASUS NIST SP 800-193, een norm voor firmware die zichzelf kan herstellen na manipulatie. Voor een consument zegt dat weinig; voor een IT-afdeling die over vijf jaar wil kunnen aantonen dat ze op tijd is begonnen, zegt het veel.
Een 6K-monitor die op Mac-gebruikers mikt
Bij het onderdelenoverzicht staat een scherm dat opvalt door wie het bedient. De ProArt Display PA32QCV heeft 6016 bij 3384 pixels op 31,5 inch, wat neerkomt op ongeveer 219 pixels per inch.
Dat is dezelfde ordegrootte als Apple’s eigen professionele scherm en ruim het dubbele van een gewone 4K-monitor van deze maat. Interessanter is dat ASUS er twee Thunderbolt 4-poorten met 96 watt opladen op zet en er expliciet voor Mac geoptimaliseerde kleurmodi bij levert. Een Windows-fabrikant die zijn duurste monitor mede voor Mac-gebruikers afstemt, zegt iets over waar in de professionele beeldbewerking het geld zit. Het is ook het enige product in dit persbericht dat zonder RTX Spark komt en dus zonder ARM-vragen.
De Zenbook heet hetzelfde en is drie verschillende machines
Onderaan de aankondiging staat een detail dat bij het kopen verwarring geeft. De Zenbook 14 komt met een Snapdragon X, een Intel Core Ultra Series 3 of een AMD Ryzen AI 300.
Dat zijn drie verschillende architecturen onder één modelnaam, waarvan er één opnieuw ARM is. Voor prestaties, accuduur en vooral programmacompatibiliteit maakt dat een wezenlijk verschil, en de naam op de doos vertelt je niet welke je hebt. Dat is inmiddels bij meer fabrikanten gebruikelijk, maar bij een laptop die je vier jaar gebruikt is het typenummer daarmee belangrijker dan de serienaam. Controleer dat dus in de specificaties en niet in de productnaam.
Waar je op let
Er staan geen prijzen en geen verkoopdata in deze aankondiging, dus er valt nu niets te beslissen. Wel is dit de lijst om straks langs te lopen.
Vraag bij de ProArt-machines welke van jouw programma’s en plug-ins een ARM-versie hebben en welke via vertaling draaien, want dat verschil kost rekentijd en soms functionaliteit. Kijk bij lokale AI niet naar de petaflop maar naar de geheugenbandbreedte in verhouding tot het model dat je wilt draaien. En bedenk bij de keuze tussen laptop en mini-pc dat een agent die altijd aan moet staan beter af is in een kastje met ventilatoren dan in een behuizing van 12,9 millimeter.
