Het Chinese TikTok werkt aan een functie waarmee je elkaar via privéberichten betaalverzoeken kunt sturen, met een pushmelding zodra er is betaald en de mogelijkheid om er een berichtje bij te zetten. Bloomberg meldt dat er code voor in de Amerikaanse versie van de app zit. Een woordvoerder ontkent het bestaan niet, maar zegt dat het platform het nu niet test. ByteDance rekent vermoedelijk een percentage per transactie.
Beschreven als een Tikkie in TikTok klinkt dat als een handigheidje. Het is iets anders: het is eigenlijk de laatste ontbrekende schakel in een model dat in China al vijftien jaar draait.
Dit is niet nieuw, dit is het WeChat-model
In China is de vraag wie jouw betalingen verwerkt allang beantwoord, en het antwoord is geen bank. WeChat Pay en Alipay zijn samen goed voor ruim 94% van alle mobiele betalingen in het land.
WeChat begon net als TikTok als een app om berichten te sturen. Daar kwam betalen bij, daarna mini-programma’s waarmee je binnen de app taxi’s bestelt, treinkaartjes koopt en rekeningen betaalt, en vervolgens beleggingsfondsen en verzekeringen. Wie in China een kop koffie koopt, een dokter betaalt of geld naar familie stuurt, doet dat via dezelfde app waarin hij ook met zijn vrienden appt.
Dat is bijzonder efficiënt en het werkt uitstekend. Het is ook precies waarom het model de aandacht verdient wanneer een ander bedrijf het gaat kopiëren.
Wat er misgaat als je chatapp ook je bank is
Het probleem zit niet in de techniek maar in de opeenstapeling. Als één bedrijf je berichten, je videofeed, je winkel en je betalingen beheert, dan is dat bedrijf ook de enige partij die kan besluiten dat je er niet meer in mag.
Wordt je bankrekening geblokkeerd, dan kun je nog steeds appen. Wordt je account bij een super-app geblokkeerd, dan verlies je in één klap je contacten, je aankoopgeschiedenis en je toegang tot je geld. Er is geen aparte klantenservice voor de bankfunctie en geen aparte toezichthouder die daar los naar kijkt.
Daarbij komt dat een platform dat aan jouw transacties verdient, ook een belang krijgt bij het aantal transacties. TikTok is gebouwd om je zo lang mogelijk in de app te houden, en dat is een ander uitgangspunt dan dat van een betaaldienst die er niets aan verdient of jij nu iets koopt of niet.
Musk verdiende aan PayPal en probeert het nu opnieuw
Voor wie denkt dat dit typisch Chinees is: de Amerikaanse variant bestaat al, en het is bijna dezelfde man als in 1999.
Elon Musk richtte destijds X.com op, dat na een fusie met Confinity werd omgedoopt tot PayPal. Musk werd er als bestuurder uitgewerkt, maar bleef de grootste aandeelhouder, en toen eBay het bedrijf in oktober 2002 kocht voor ongeveer anderhalf miljard dollar hield hij daar naar schatting zo’n 180 miljoen dollar aan over. Daarmee financierde hij zijn latere bedrijven.
Vorige maand lanceerde X in de Verenigde Staten X Money: een digitale portemonnee met onderlinge betalingen, een spaarrekening en een pinpas. En daar zit het detail dat het hele verhaal in perspectief zet. Die rekeningen staan bij Cross River Bank, een Amerikaanse bank, en die pinpas is een Visa-kaart.
Het alternatief voor het betaalsysteem rijdt dus over precies dezelfde rails als het systeem dat het zou vervangen. Er komt een laag bovenop, niet een nieuwe onderlaag. Dat onderscheid is bij alle initiatieven in dit artikel het belangrijkste dat je kunt controleren.
Ruim 60% van ons kaartverkeer loopt via twee Amerikaanse bedrijven
Die onderlaag is in Europa een probleem waar de Europese Centrale Bank inmiddels openlijk over schrijft. In een rapport over kaartschema’s staan de cijfers.
Dertien landen in de eurozone hebben geen enkel eigen kaartschema en zijn volledig aangewezen op internationale netwerken, oftewel Visa en Mastercard. In 2022 liep ongeveer 61% van alle kaartbetalingen in de eurozone via die internationale schema’s, en 63% als je grensoverschrijdende betalingen meetelt. Er zijn nog negen nationale schema’s over, elk beperkt tot één lidstaat, en hun aandeel daalt.
De ECB voegt er een zin aan toe die vaak wordt overgeslagen: van de verwerkers die grensoverschrijdend in de EU actief zijn, is er geen enkele volledig in Europese handen. Het gaat dus niet alleen om de merknaam op je pasje maar om de hele keten daarachter.
Europa heeft twee antwoorden en beide zijn nog niet klaar
Het eerste antwoord komt van de banken zelf. Wero, van het European Payments Initiative, heeft ruim 43,5 miljoen geregistreerde gebruikers in België, Frankrijk en Duitsland en verwerkte in een jaar tijd ruim 7,5 miljard euro.
Reken dat om en je ziet hoe pril het is: dat is ongeveer 172 euro per gebruiker per jaar. Dat is het niveau van af en toe iets terugbetalen aan een vriend, niet van een betaalsysteem. Voor Nederland is het wel concreet, want iDEAL gaat op in Wero en die migratie loopt.
Het tweede antwoord is de digitale euro, en dat is nadrukkelijk wel een eigen onderlaag: een publiek betaalnetwerk dat niet van een commercieel bedrijf is. De ECB begint in de tweede helft van 2027 met een proef van twaalf maanden waarvoor in maart 36 betaaldienstverleners zijn geselecteerd, en mikt op een mogelijke eerste uitgifte in 2029. Dat laatste geldt alleen als de Europese wetgeving dit jaar wordt aangenomen.
TikTok kan dit hier niet zomaar doen
Voordat je hierover in paniek raakt: betalingen verwerken is in de Europese Unie een vergunningplichtige activiteit. Je hebt er toestemming van een toezichthouder voor nodig, met eisen aan kapitaal, bestuur en het scheiden van klantgeld.
ByteDance loopt daar al tegenaan. Het bedrijf vroeg in 2024 een betaalvergunning aan in Ierland en trok die aanvraag weer in nadat toezichthouders onregelmatigheden vonden rond de bankrekeningen, die door HSBC waren gesloten wegens onvoldoende waarborgen tegen witwassen. De aanvraag loopt nu in Luxemburg, via een aparte betaaltak.
Daar komt bij dat ByteDance in Europa is aangewezen als poortwachter onder de Digital Markets Act, een aanwijzing waartegen het bedrijf bezwaar maakte en verloor. Die status brengt extra verplichtingen mee over hoe het zijn eigen diensten mag bevoordelen binnen zijn eigen app, en dat is precies waar een ingebouwde betaaldienst over gaat.
De datums die niet op elkaar aansluiten
Zet de agenda’s naast elkaar en je ziet waar het werkelijke risico zit, en dat is geen betaalverzoek in een chatvenster.
TikTok Shop draait sinds deze zomer in Nederland en rekent al af in de app. De Europese vergunningsaanvraag van ByteDance loopt nu. X Money bestaat al, zij het voorlopig alleen in de Verenigde Staten. En het publieke alternatief waar Europa zijn onafhankelijkheid op bouwt, komt op zijn vroegst in 2029 en alleen als de wetgeving op tijd rond is.
Dat is drie jaar waarin commerciële platforms de betaallaag in je telefoon kunnen inrichten terwijl het publieke alternatief nog wordt getest. Wie straks bepaalt hoe jij betaalt, wordt in die periode beslist, en niet in 2029.
Voor jou als gebruiker is er intussen één praktische vuistregel. Een betaalverzoek in een app is niet hetzelfde als een betaalverzoek van je bank: bij je bank ben je beschermd door regels over aansprakelijkheid bij fraude en heb je een toezichthouder achter je. Bij een platformdienst hangt dat volledig af van welke vergunning erachter zit, en dat is precies wat je bij de introductie als eerste moet opzoeken.