Je klikt het laatste steentje op zijn plek, kijkt tevreden naar het resultaat, en dan zie je op tafel nog een paar onderdelen liggen. Dat is geen inpakfout en het betekent meestal ook niet dat je een stap hebt overgeslagen. LEGO stopt die onderdelen er bewust bij.
De reden is niet klantvriendelijkheid maar een praktisch probleem in de fabriek, en het verklaart precies welke steentjes er wel en niet overblijven.
Het is een weegprobleem
De zakjes in een LEGO-doos worden machinaal gevuld en gecontroleerd op gewicht. De verpakkingsmachine weet wat elk element weegt en wat er in een bepaald zakje hoort te zitten, en weegt na of het klopt.
Bij grotere stenen werkt dat prima. Ontbreekt er een blok van vier bij twee, dan wijkt het gewicht merkbaar af en slaat de machine alarm.
Bij hele kleine elementen lukt dat niet. Een rond plaatje van één bij één weegt een fractie van een gram, terwijl een gevuld zakje al gauw honderden grammen weegt. Eén zo’n plaatje meer of minder verdwijnt dan volledig in de meetonnauwkeurigheid van de weegschaal.
Een reserve-exemplaar meesturen is dan goedkoper dan de weegtechniek verfijnen, en het voorkomt dat iemand op de laatste pagina van de handleiding ontdekt dat er één onderdeel ontbreekt.
Daarom zijn het altijd dezelfde soorten onderdelen
Dat verklaart ook waarom het rijtje op tafel er elke keer hetzelfde uitziet. Wat overblijft zijn plaatjes van één bij één, pinnen, clips en accessoires voor minifiguren.
Dat zijn precies de elementen die te licht zijn om betrouwbaar te wegen, en het zijn bovendien de onderdelen die tijdens het bouwen makkelijk van tafel rollen. Grote stenen zie je zelden bij de restjes liggen.
Het aantal zegt niets over de grootte van de set
Nu wordt het interessant, want de aanname dat een grotere doos meer reserveonderdelen bevat, klopt niet. Sterker nog, het is vrijwel omgekeerd.
Een telling van BrickNerd bij de Winter Market Stall van 263 onderdelen kwam uit op 23 reserves, oftewel 8,7% van de set. De Eiffeltoren met 10.001 onderdelen had er 58, wat neerkomt op 0,58%.
Reken dat om naar reserves per duizend onderdelen en het verschil is enorm: bijna 88 bij die marktkraam tegen minder dan zes bij de Eiffeltoren. Dat is een factor vijftien.
Rivendell heeft twee keer zoveel reserves als de Eiffeltoren
Het scherpst wordt het als je twee grote sets naast elkaar legt, want dan valt de verklaring op zijn plaats.
Rivendell telt 6.167 onderdelen en heeft er 120 als reserve. De Eiffeltoren telt 10.001 onderdelen en heeft er 58. Rivendell is dus ruim een derde kleiner en heeft meer dan twee keer zoveel reserveonderdelen. De Titanic zit met 93 reserves op 9.090 onderdelen daar tussenin.
De verklaring zit in wat er in de doos zit en niet in hoeveel. De Eiffeltoren bestaat voor een groot deel uit dezelfde constructiebalken, honderden keren herhaald, en die zijn zwaar genoeg om te wegen. Rivendell zit vol met kleine detailonderdelen: bladeren, plaatjes, clips en losse accessoires.
Het aantal reserveonderdelen vertelt je dus iets over het karakter van een set en niet over het formaat. Veel restjes betekent een set met veel fijn detailwerk.
Er is de laatste jaren iets veranderd
Reserveonderdelen zijn niet altijd gebruikelijk geweest. In sets uit de late jaren tachtig kwamen ze slechts af en toe voor; de Airport Shuttle Monorail met 728 onderdelen had er volgens de inventarissen helemaal geen.
Pas nadat LEGO met genummerde zakjes ging werken, werden ze standaard. En sindsdien is er opnieuw iets verschoven: waar een geschikt element vroeger in elk zakje een reserve-exemplaar kon krijgen, lijkt dat nu vaker één keer voor de hele set te gebeuren.
Een vaste formule is er niet. Er zijn genoeg uitzonderingen in beide richtingen, en LEGO publiceert geen regel waaraan je vooraf kunt zien hoeveel je overhoudt.
Als er echt iets ontbreekt
Het omgekeerde komt ook voor, en daar is een oplossing voor die veel mensen niet kennen.
Ontbreekt er een onderdeel in een nieuwe set, dan kun je dat via de vervangingsdienst op de site van LEGO aanvragen. Datzelfde loket is er voor onderdelen die kapot zijn. Je hebt daarvoor het setnummer nodig en het nummer van het element, en dat laatste staat achterin de handleiding in de onderdelenlijst.
Dat is doorgaans sneller en goedkoper dan de doos terugbrengen naar de winkel, zeker bij een set die je al half hebt gebouwd.
Wanneer die restjes wel een fout betekenen
Tot slot het onderscheid dat je aan tafel meteen kunt maken, want niet elk overgebleven onderdeel is een reserve.
Zijn het kleine plaatjes, pinnen of clips, dan hoef je niets te doen. Ligt er echter een grote steen, een gekleurd onderdeel dat maar één keer in de set voorkomt, of iets dat duidelijk constructief is, dan is dat vrijwel zeker geen reserve maar een gemiste stap.
Dat is het moment om de handleiding er nog eens bij te pakken. LEGO stuurt geen tweede raamkozijn mee voor de zekerheid, en juist bij dat soort onderdelen zit het probleem meestal ergens halverwege het model.
